انواع کود شیمیایی و کاربرد آنها

در مصرف كودهای شيميايی و آلی، هميشه بايد يك اصل مهم را در نظر داشت: هيچگـاه، نبايـد شـرايطی فـراهم شـود كـه علايم كمبود كود (عناصر مورد نیاز ) در گياه ظاهر شود، چون گياه در اين حالت، به مرحله نابودی مي رسد. ترکیب شیمیایی و درصد خلوص کودهای مختلف حاوی یک عنصر، بسیار متفاوتند. این تفاوتها بر مورد مصرف، نحوه پخش، زمان کوددهی و اثر بخشی کودها تاثیر بسیار مهمی دارند.بنابراین شناخت کافی از انواع کودهای شیمیائی قبل از انتخاب و یا مصرف آنها ضرورت دارد. به طور کلی کودهای شیمیایی مورد استفاده در کشت گیاهان را می توان در گروههای زیر دسته بندی نمود که با توجه به نیاز گیاه و درخت مورد استفاده قرار می گیرند:

کودهای ازت: ازت به صورتهای نیترات ،یون آمونیم و اوره قابل جذب گیاه است. تبدیل این فرمها به موجب آزاد شدن گشته و pH خاک را نقصان می دهد. ازت موجود در کودها را بصورت درصد ازت خالص ذکر می نمایند. نیترات آمونیم 33 درصد ازت داشته و هر دو فرم ازت آن قابل جذب گیاه می باشند.

کودهای فسفر: فسفر موجود در کودهای شیمیائی معمولاً بصورت یونهای فسفات هیدروژن می باشد که فرمهای قابل جذب فسفر هستند. اسید فسفریک نیز که از تجزیه مواد آلی خاک حاصل می شود قابل جذب گیاه است، اما بصورت کودشیمیائی مصرف نمی شود. غالباً درصد فسفر کودهای شیمیائی را بصورت درصد اکسید فسفر ذکر می نمایند.

کودهای پتاسیم: کمبود پتاسیم بیشتر در خاکهای اسیدی و خاکهای شنی دیده می شود، اما کمبود آن در سایر خاکها تحت شرایط آبیاری و برداشت مقدار زیادی محصول (بخصوص یونجه) نیز مشاهده می گردد. اغلب کودهای پتاسیم در آب محلول هستند و نحوه اضافه آنها به خاک نقش زیادی در اثر بخشی کود ندارد کلرورپتاسیم فراوانترین ترکیب پتاسیم در طبیعت است.

کودهای گوگرد: کمبود گوگرد در خاکهائی که به شدت در معرض شستشو قرار دارند مشاهده می شود. در این صورت می بایستی گوگرد را بصورت کود به خاک و یا ترکیب کود فضای سبز که بسته به موقعیت ترکیب کرده اید اضافه کرد. مقدار گوگرد کودها را بصورت درصد عنصر گوگرد (s) ذکز می کنند انتخاب نوع کود گوگرد دار به pH خاک بستگی دارد.

کودهای کلسیم و منیزیم: کلسیم و منیزیم کمتر بعنوان کود و کود فضای سبز مصرف می شوند، زیرا کمبود آنها در بسیاری از خاکها (به استثنای خاکهای نواحی مرطوب) دیده نمی شود. خاکهای نواحی مرطوب اسیدی بوده و برای اصلاح آنها از کلسیم و منیزیم استفاده می شود. در خاکهای اسیدی مقدار زیادی کربنات کلسیم، کربنات مضاعف کلسیم و منیزیم و یا سولفات کلسیم برای اصلاح خاکهای اسیدی مصرف می شود.

کودهای مخلوط: عناصر ازت، فسفر و پتاسیم بیش از سایر عناصر بعنوان کود مصرف می گردند که از همین رو میتوان گفت کود فضای سبز در بیشتر مواقع ترکیبی از این عناصر را دارد. گاهی کودهای تجارتی را بصورت مخلوطی از عناصر فوق تهیه می کنند.درصد عناصر این کودها معمولاً پایین است و قسمت اعظم حجم را مواد دیگری به غیر از عناصر فوق تشکیل می دهند. ترکیب این گونه کودها را با درصد ازت (N)، اکسید فسفر و اکسید پتاسیم و به همین ترکیب ذکر می کنند مثلاً کود 10-10-20 دارای 20 درصد ازت، 10 درصد اکسید فسفر و 10 درصد اکسید پتاسیم می باشد گاهی درصد گوگرد (S) را بصورت عدد چهارم ذکر می نمایند مانند 5-10-10-15 که 5 درصد گوگرد دارد. کود مخلوط ممکن است فاقد یکی از سه عنصر اصلی باشد. مانند 44-0-13 که فاقد فسفر است و در حقیقت همان نیترات پتاسیم است و یا فسفات دی آمونیم که می توان آن را بصورت 0-46-18 بیان نمود.

کودهای عناصر کم مصرف: در خاکهای نواحی خشک کمبود آهن، مس، منگنز و روی و در خاکهای نواحی مرطوب کمبود مولیبدن، کلر و بر محتمل است. گاهی نیز مقداری زیادی کلر و بر در خاکها و آب آبیاری نواحی خشک وجود داشته و می توانند باعث مسمومیت گیاه گردند. نکته مهم در مصرف کودهای عناصر کم مصرف آن است که مرز بین میزان مورد نیاز و حد مسموم کننده گیاه بسیار باریک است. به عبارت دیگر مصرف زیاد این کودها باعث مسمومیت گیاه می گردد.در بازار ایران مخلوطی از کودهای عناصر کم مصرف به نامهای تجاری مختلفی وجود دارند. محلول تهیه شده از این کودها را می توان روی برگ پاشید و یا با سموم مختلف مخلوط کرد و همزمان با سمپاشی مصرف نمود.

در جدول زیر نقش عناصر در گیاهان و علائم کمبود آنها آمده است.

زمان کوددهی شیمیایی

بهترین زمان مصرف کود شیمیایی تأثیر زیادی بر عملکرد محصول دارد. به گونه ای که زمان مناسب استفاده از کود باعث افزایش بازدهی، کاهش تلفات مواد مغذی، افزایش راندمان مصرف مواد مغذی و جلوگیری از آسیب رسیدن به محیط زیست می شود. استفاده از کودهای شیمیایی در زمان نادرست ممکن است باعث از بین رفتن یا بطور کلی هدر رفت کود و حتی آسیب رساندن به محصول شود.

گیاهان در مراحل مختلف رشد به نسبت و میزان مواد مغذی مختلف نیاز دارند. برای اینکه مواد غذایی مورد نیاز گیاه در زمانی که به آن نیاز است، در دسترس باشد، باید کوددهی را در زمان مناسب انجام داد.بهترین زمان و روش کودپاشی آن است که کود را در طول مدتی که مورد نیاز گیاه است در اختیار گیاه قرار دهید.

کود را قبل از کاشت (پایه) و یا بعد از کاشت (کود سرک) به خاک می دهند. در صورتی که کود در خاک جذب نشود و نتوان آن را به نحوی در آب حل و به خاک اضافه نمود، می بایستی آن کود را حتماً قبل از کاشت به خاک داد. به طور مثال کودهای فسفره در خاک حرکت نکرده و به سرعت در خاک تثبیت می شوند. کودهای فسفره را نمی توان در سطح خاک پاشید و یا از طریق آبیاری به محیط فعالیت ریشه رسانید. چنانچه این عمل انجام گردد، فسفر داده شده در خاک سطحی تثبیت گشته و به ناحیه توسعه ریشه نخواهد رسید.