7 دی 1399

کودهای شیمیایی

به طور کلی به هر نوع موادی که موجب تقویت خاک ، بالا بردن حاصلخیزی کیفی و کمی خاک و افزایش عملکرد محصول می شود کود گفته می شود.
کودها به طور کلی به سه دسته تقسیم می شوند که عبارتند از کودهای شیمیایی ، کود آلی و کود بیولوژیک.

کودهای شیمیایی به دو دسته تقسیم می شوند :

عناصر پر مصرف (ماکروالمنت) و عناصر کم مصرف (میکروالمنت) 

عناصر پر مصرف (ماکروالمنت) شامل: ازت (نیتروژن) ، فسفر، پتاسیم، گوگرد، منیزیم و کلسیم

کودهای شیمیایی ازته

ازت در گیاهان به صورت های نیترات ،یون آمونیم و اوره قابل جذب می باشد. نیترات آمونیم ۳۳ درصد ازت داشته و هر دو فرم ازت آن قابل جذب گیاه می باشد. مزیت این کود در پایداری بیشتر آن نسبت به کود اوره می باشد. اوره رایج ترین کود مصرفی کشاورزی در ایران است. اوره از ترکیبات آلی بشمار رفته و به همین فرم قابل جذب گیاه می باشد. از محلول اوره در محلول پاشی برگ گیاهان نیز استفاده میشود. اوره و نیترات آمونیم را می توان قبل از کاشت محصول و یا بصورت سرک و بعد از آن که گیاه مقداری رشد نمود به خاک داد. (اینجا را کلیک کنید)

کودهای شیمیایی فسفاته

به طورکلی درصد فسفر کودهای شیمیایی را بصورت درصد اکسید فسفر ذکر می نمایند. اسید فسفریک که از تجزیه مواد آلی خاک حاصل می شود قابل جذب گیاه است، اما بصورت کود شیمیائی مصرف نمی شود. قسمت اعظم کود فسفره ای که به خاک داده می شود بوسیله کلسیم در خاک های قلیایی و بوسیله آهن و آلومینیوم در خاکهای اسیدی تثبیت می گردد. معمولاً کود فسفره ای که به خاک داده می شود در سال اول بصورت قابل جذب گیاه باقی می ماند و بخش کمی نیز طی سالهای آینده قابل جذب گیاه می گردد.

میزان محلول بودن و حرکت کود فسفره در خاک بسیار محدود است می بایست کودهای فسفره را قبل از کاشت به خاک داد و آنها را مستقیماً در ناحیه توسعه ریشه قرار داد. حداکثر میزان محلول فسفر در PH  ۶ تا ۵/۶ مشاهده می شود. بنابراین رساندن pH خاک به این حدود می تواند در افزایش محلول بودن و جذب فسفر موثر باشد. تغییر pH خاک در خاکهای اسیدی با اضافه کردن آهک و در خاکهای قلیائی با اضافه کردن گوگرد یا کودهای اسیدی انجام پذیر است.

کودهای شیمیایی پتاسه

اغلب کودهای پتاسیم در آب محلول هستند و نحوه اضافه کردن آنها به خاک نقش زیادی در اثر بخشی کود  ندارد. کلرورپتاسیم فراوانترین ترکیب پتاسیم در طبیعت است. کمبود پتاسیم بیشتر در خاک های اسیدی و خاک های شنی دیده می شود، اما کمبود آن در سایر خاک ها تحت شرایط آبیاری و برداشت مقدار زیادی محصول (بخصوص یونجه) نیز مشاهده می گردد. سولفات پتاسیم معمولترین کود پتاسیم است که در زراعت مصرف می شود پتاسیم از تجزیه اولیه بقایای گیاهی نیز به خاک اضافه می شود، اما هوموس خاک بعنوان منبع قابل توجه پتاسیم بشمار نمی رود، زیرا پتاسیم بوسیله مواد آلی تثبیت نمی گردد. نیترات پتاسیم دارای ۴۴% اکسید پتاسیم است، اما کودی گران قیمت می باشد. خاکهائی که مقدار زیادی رس از نوع ورمی کولایت و ایلیت دارند پتاسیم را تثبیت می کنند. کلرورپتاسیم دارای مقدار زیادی پتاسیم (۶۰ تا ۶۲ درصد) می باشد با این حال مصرف کلرورپتاسیم در مواردی که به مقدار زیادی پتاسیم نیاز است چندان مطلوب نیست، زیرا احتمال مسمومیت ناشی از فراوانی کلر پیش می آید. با این که مقداری کلر برای محصولاتی مانند توتون و پنبه لازم است، اما زیادی کلر در خاک موجب آبدار شدن غده سیب زمینی و نقصان کیفیت توتون می گردد.

کودهای شیمیایی گوگرد

هر چه ذرات عنصر گوگرد ریزتر و توزیع آن در خاک یکنواخت تر باشد، سرعت اکسیده شدن گوگرد بیشتر خواهد بود. اکسیداسیون عنصر گوگرد موجب اسیدی شدن خاک گشته و به همین دلیل از آن دراصلاح خاکهای قلیائی استفاده می شود.

کمبود گوگرد در خاک هایی که به شدت در معرض شستشو قرار دارند مشاهده می شود.

در این صورت می بایست گوگرد را بصورت کود به خاک اضافه کرد. مقدار گوگرد کودها را بصورت درصد عنصر گوگرد  ذکر می کنند انتخاب نوع کود گوگرد دار به pH خاک بستگی دارد. در خاک های اسیدی می توان از سولفات کلسیم یا ژیپس(سنگ گچ) بعنوان منبع گوگرد استفاده نمود. این ترکیب دارای ۱۸ درصد گوگرد و ۲۲ درصد کلسیم است ژیپس علاوه بر تامین گوگرد و کلسیم باعث افزایش pH خاک نیز می گردد.

کودهای شیمیایی کلسیم و منیزیم

کلسیم و منیزیم کمتر بعنوان کود مصرف می شوند، زیرا کمبود آنها در بسیاری از خاکها (به استثنای خاکهای نواحی مرطوب) دیده نمی شود. خاکهای نواحی مرطوب اسیدی بوده و برای اصلاح آنها از کلسیم و منیزیم استفاده می شود. در خاکهای اسیدی مقدار زیادی کربنات کلسیم، کربنات مضاعف کلسیم و منیزیم و یا سولفات کلسیم برای اصلاح خاکهای اسیدی مصرف می شود. درنتیجه کمبود احتمالی کلسیم و منیزیم نیز مرتفع می گردد.(رهروان رویش سبز)

 

 

عناصر کم مصرف (میکروالمنت) شامل: آهن، روی، مس، منگنز ، مولیبدن و بور

گیاهان برای رشد کافی به عناصر غذایی نظیر میکروالمنت ها نیاز دارند که تامین این عناصر در خاک­هایی که با کمبود مواجه هستند از طریق کود صورت می­گیرد و علت پیشرفت عملکرد محصولات کشاورزی طی سال­‌های اخیر استفاده از کودهای شیمیایی می‌­باشد. ریز مغذی­ ها (آهن، مس، روی، منگنز، بور و مولیبدن) اگرچه در مقدار بسیار کم مورد نیاز گیاه هستند اما در بسیاری از واکنش‌­های آنزیمی گیاه، ساختار آنزیم­‌های فتوسنتزی، انتقال انرژی و تولید ترکیبات ضروری نقش مهمی ایفا می­‌کنند که با استفاده از کودهای شیمیایی این عناصر در دسترس گیاه قرار می­‌گیرند. با این حال، میزان استفاده از این کودها باید کنترل شده باشد تا موجب مسمومیت گیاه نگردد.

آهن

آهن فلزی نسبتاً فراوان در جهان است و اهمیت حیاتی در زندگی حیوانات و گیاهان دارد. ماده غذایی آهن، یکی از عناصر غذایی کم مصرف است که وجود آن به اندازه کافی برای رشد گیاهان زراعی و باغی لازم است و در تشکیل سبزینه گیاهان زراعی و باغی نقش ارزنده ای دارد.آهن در ساختار هموپروتئین ها مانند سیتوکروم ها ، سیتوکروم اکسیدازولگ هموگلوبین شرکت می‌کند. آهن گرچه در ساختار کلروفیل وجود ندارد ولی در سنتز آن نقش مهمی دارد. این عنصر به اشکال مختلف کانی در خاک وجود دارد.

روی

روی برای فعالیت چند آنزیم مانند الکل دهیدروژناز و کربنیک انیدراز مورد نیاز است. این عنصر در خاک ها به مقدار متغیر وجود دارد ولی نسبت روی قابل جذب و یون روی ضعیف است. کمبود آن در ترکیب و تشکیل اسید ریبونوکلئیک و در نتیجه تشکیل پروتئین گیاهی نقش مهمی ایفا می کند. روی آثار عمیقی در متابولیسم نرمال گیاه دارد و بطور کلی متابولیسم کربوهیدراتها، پروتئین، اکسین و فرآیندهای زایشی تحت تأثیر شدید کمبود روی قرار می گیرند.

مس

مس در ساختار سه نوع پروتئین وجود دارد و چند آنزیم را فعال می کند. یون های مس تنها به صورت کمپلکس و قابل مبادله به ماده آلی، متصل و قابل جذب می باشند. در صورت کمبود مس، برگها کوچک مانده و سرشاخه های جوان دچار برگ سوختگی می شوند و در محیطهایی با PH قلیایی، مس بطور کلی غیر قابل جذب برای گیاه می باشد، لذا بازده مس موجود در خاک های ایران بسیار پائین است. این عنصر در سیستم های آنزیمی اکسیداز- کاتالاز ضروری است و در واکنش های انتقال الکترون سهیم بوده و فعال کننده چندین آنزیم است. این عنصر در گیاه متحرک نیست، لذا همواره به شکل رسوب در خاک باقی می ماند.

منگنز

ماده غذایی آهن، یکی از عناصر غذایی کم مصرف است که وجود آن به اندازه کافی برای رشد گیاهان زراعی و باغی لازم است و در تشکیل سبزینه گیاهان زراعی و باغی نقش ارزنده ای دارد. آهن در ساختار هموپروتئین ها مانند سیتوکروم ها ، سیتوکروم اکسیداز و لگ هموگلوبین شرکت می‌کند. آهن گرچه در ساختار کلروفیل وجود ندارد ولی در سنتز آن نقش مهمی دارد. این عنصر به اشکال مختلف کانی در خاک وجود دارد.

مولیبدن

انتقال مولیبدن احتمالاً در آوندهای چوبی صورت می گیرد. هرچند که از سوی دیگر قدرت جابجایی آن در گیاه نسبتاً کم است و به همین دلیل این عنصر بیشتر در آوندهای آبکشی و سلولهای پارانشیمی متمرکز می شود و به دلیل ناچیز بودن مقدار مولیبدن قابل جذب در خاک، غلظت آن معمولاً در بافت های گیاهی کم است.

بور

این عنصر برای تشکیل دیواره سلولی، انتقال قندها و نشاسته تشکیل جوانه انتهایی تشکیل دانه و لوله گرده ضروری می باشد. با وجود اینکه بور در خاک خیلی پویا می باشد اما در گیاه پویایی آن خیلی کم است. در نتیجه کمبود و سمیت آن هر دو حائز اهمیت است، لذا روش کاربرد بور نقش مهمی در میزان استفاده آن دارد.

مزایای مصرف کود شیمیایی

به طور کلی کودهای شیمیایی در مقایسه با کود های آلی حجم کمتری دارند و قیمت ارزانتر، مصرف راحت‌تر و در دسترس بودن این نوع کود باعث افزایش مصرف آنها نسبت به سایر انواع کودها شده است. ولی باید در نظر داشت استفاده بی‌رویه از مواد شیمیایی می‌تواند خطراتی را برای محیط زیست، آلودگی آب و خاک و در نهایت ورود به زنجیره غذایی انسان و کاهش امنیت غذایی به همراه داشته باشد.

معایب مصرف کودهای شیمیایی

تحقیقات پژوهشگران در سالهای اخیر نشان داده است، استفاده از انواع کودهای شیمیایی، آفت کش‌ها و سموم در تولید محصولات باغبانی و کشاورزی باعث ورود بی‌رویه عناصر سمی همراه کودها به زنجیره غذایی انسان شده است و به مرور در بدن تجمع یافته و باعث افزایش بیماری‌های ناشناخته، انواع سرطان‌ها و ناهنجاریهای ژنتیکی در بشر شده است.

در حقیقت مصرف زیاد مواد شیمیایی، مورد انتقاد دانشمندان و متخصصین قرار گرفته است و بدین ترتیب استفاده گسترده از کودهای شمیایی را زیر سوال می‌برد. مسلما مصرف درست انواع کودها و سموم کشاورزی، مهمترین راه بهبود حاصلخیزی خاک، افزایش تولید محصولات کشاورزی و باغبانی با کمترین پیامدهای جانبی می‌باشد.

توصیه‌های مهم در استفاده از کودهای شیمیایی

به منظور استفاده از کود شیمیایی، توجه به مقدار و بهترین زمان مصرف، نوع کود و روش کوددهی بسیار مهم است و تاثیر بسزایی در تولید محصول خواهد داشت. همچنین باید به نحوی از آن استفاده شود که که بخش اعظم کود بصورت قابل جذب گیاه در خاک باقی بماند و باعث آلودگی محیط زیست و تلفات کود و سرمایه نشود.

این کودها معمولا دارای تعداد معدودی عنصر هستند و از سرعت عمل بالایی برخوردار می‌باشند و بلافاصله پس از ورود به خاک یونیزه شده و بتدریج جذب گیاه می‌شوند. برخی از کودها که از حلالیت بیشتری برخوردار هستند در صورت عدم رعایت مسائل فنی به سرعت تحت تاثیر شرایط محیطی مثل آبشویی، تجزیه و تثبیت قرار گرفته و از دسترس گیاهان خارج می‌شوند. سرنوشت کوتاه مدت و بلند مدت کود در خاک به ترکیب شیمیایی کود، شرایط آب و هوایی ناحیه، خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک، گونه و رقم گیاه، مقدار کود داده شده به خاک و بالاخره به زمان بستگی دارد.

In general, any type of material that strengthens the soil, increases the quality and quantity of soil fertility and increases crop yield is called fertilizer. Fertilizers are generally divided into three categories: chemical fertilizers, organic fertilizers and biological fertilizers. fertilizers, specifications . Chemical fertilizers are divided into two categories  – macroelements: include  nitrogen (nitrogen), phosphorus, potassium, sulfur,   magnesium and calcium – microelements include: iron, zinc, copper, manganese, molybdenum and boron

این نوشته مانند سایر نوشته های rooinkala در حال مطالعه و بروزرسانی است. نظرات و تجربیات خود را درباره این نوشته اعلام فرمایید.

ادامه مطلب