اکتبر 13, 2020

کشت و آبیاری انار

انار درختچه ‎ای است که اصل آن را آسیای شرقی و ایران نوشته‎اند. به طور وحشی در جنوب قفقاز و جنگل‎های شمال ایران، ساوه و پنجاب هندوستان، وجود دارد.آثارمیوه انار را در گورهای  مصر باستان متعلق به ۲۵۰۰ سال قبل از میلاد تشخیص داده‎اند عربهای مسلمان به سبب علاقه‎ای که به این میوه داشتند، پس از فتح س

رزمین اسپانیا، کشت آن را در آنجا معمول کردند و حوالی سده هشتم، شهری در اسپانیا که اکنون به نام «گراوانا» وجود دارد، در گذشته انارستان نام داشته است.میوه انار نزد قدیمیان بعنوان سمبل تولید مثل و عشق شمرده می‎شد و بنا به افسانه‎های دیگر انار به واسطه دانه‎‎های فراوانش بعنوان سمبل عامیانه ثروت و تولید مثل شناخته می‎شده است. به همین سبب است که در بعضی از نواحی ترکیه، هنوز هم، تازه عروسان، یک انار رسیده را به زمین می‎کوبند تا بدانند چند دانه به بیرون پرتاب می‎گردد و آن رانشانگر تعداد فرزندان آینده خود می‎دانند .

شرایط کشت انار

درخت انار را می توان در بیشتر خاک ها کشت کرد. و خاک باید زهکشی خوبی داشته باشد.ریشه‎ های درختان انار تا عمق ۱/۵ متری در زمین نفوذ می‎کنند و در عرض ۳ متری هم در سطح زمین پخش می‎شوند. درخت انار به کم آبی مقاوم بوده و نسبت به سایر درختان میوه نیازمندیش کمتر می‎باشد ولی این بدان معنی نیست که به آبیاری دستی نیازی ندارد. برای رشد و توسعه بیشتر ریشه‎ها، باید دقت نمود که سطح آبهای زیرزمینی بالا نباشد در اینصورت بایستی اقدام به زهکشی نمود. میزان آب آبیاری بر حسب عوامل گوناگون از قبیل جنس و عمق خاک،‌شرایط  محیطی، محل و سن درخت متفاوت می‎باشد و میزان دورهای آبیاری را بایستی در هر محل تعیین و تنظیم نمود.

مهمترین ماده مغذی برای درختان جوان انار بویژه در سال اول پس از کاشت آبیاری کافی می باشد. بویژه دوره های خشک برای بهبود رشد و عملکرد و اندازه میوه بسیار مهم است اگر درختان انار در زمان گلدهی رطوبت کافی نداشته باشند باعث ریزش گل می شود ( زیادی هم باعث ریزش گل می شود).

درخت انار به کود بسیار کمی نیاز دارد و در زمان آبدهی از کودهای از کودهای کامل NPK استفاده کنید. درخت انار را به هیچ وجه در سالهای اول بارور نکنید و بخاطر داشته باشید کود زیاد بد است و باعث رشد سنگین تر شاخ و برگ می شود که بر تولید میوه تاثیر می گذارد و حتی باعث ریزش میوه می شود.

آبیاری انار

پس از احداث باغ انار ، آبیاری مهمترین عامل در عملکرد کیفی و کمی باغات انار میباشد. اگر میخواهید تولید میوه بهینه داشه باشد، آبیاری درخت انار اهمیت زیادی دارد. این مقدار آب به چندین عامل بستگی دارد. از جمله میزان بارندگی، نوع خاک ، و زهکشی خاک. درخت انار تحمل شرایط هوای بسیار خشک را دارد. اما برای تولید میوه به رطوبت کمی در خاک نیاز دارد.

آبیاری درخت انار به به چند روش مثل آبیاری غرقابی – نواری – قطره ای – بارانی و بابلر انجام میشود. که میتواند آب چاه – رودخانه و یا قنات باشد. در بین سیستمهای تحت فشار بهترین روش بابلر است. که در کنار هر درخت یک یا دو شیر نصب می گردد. و باید دقت نمود درختان گردو از اواخر مهر ماه دیگر آبیاری نشوند. چون آبیاری درخت گردو در فصل پاییز و زمستان موجب سرما زدگی درختان میشود.

بطور کلی انار ها در خاک شنی به آب و کود بیشتری نیاز دارند و در خاکهای سنگین تر بر پایه خاک رس به اندازه کافی آب احتیاج ندارند.

در نظر داشته باشید  پس از کاشت درختان انار به آب سنگین نیاز دارند و در روزهای اول کاشت دوره آبیاری را کوتاه تر کنید. این عمل باعث تحریک ریشه و شوک نهالها را کاهش می دهد و از خشک شدن نهال جلوگیری می کند. در باغهای با خاک های متوسط ، نیاز نیست هر روز نهال ها را آبیاری کنید و در بیشتر مواقع غیر از این باعث آب آلودگی و رطوبت زیادو در نتیجه پوسیدگی ریشه و سایر بیماریها می شود. در صورت عدم بارندگی کافی آب فقط برای مرطوب نگه داشتن ریشه و اطراف آن نیاز دارد. بخاطر داشته باشددر زمان آبدهی به  هیچ وجه از پاشیدن آب بر روی نهالها خودداری کنید.

وقتی میوه روی درخت انار وجود دارد، درخت خاک کاملا مرطوب را ترجیح می دهد و در دوره های طولانی هوای خشک، اگر آبیاری کم باشد باعث ریزش میوه و کوچک شدن میوه می شود.

اگر به دلایلی در دوره های خشکسالی نتوانید آب کافی را تامین کنید، فقط برای زنده ماندن درخت تلاش کنید و از تولید میوه صرف نظر کنید.

در جدول ذیل نیاز آبی روزانه درخت انار در باغی با تراکم ۱۰۰۰ درخت در هکتار و سطح سایه انداز ۵۰ درصد از محدوده آبیاری توسط درختان باغ آورده شده است.

نیاز ناخالص آبی روزانه درختان انار در ماههای مختلف سال بر حسب لیتر

سن درخت

فروردین

اردیبهشت

خرداد

تیر

مرداد

شهریور

مهر

آبان

آذر

دی

بهمن

اسفند

۱

۵

۱۰

۱۲

۱۵

۱۵

۱۰

۵

۵

۵

۲

۱۰

۱۵

۲۰

۲۵

۲۵

۲۰

۱۵

۱۰

۵

۵

۵

۱۰

۳

۱۵

۲۰

۲۵

۳۰

۳۵

۴۰

۳۰

۱۵

۱۰

۱۰

۱۰

۱۵

۴

۱۵

۲۵

۳۵

۴۰

۴۵

۴۰

۳۵

۲۰

۱۵

۱۵

۱۵

۲۰

۵ و بیشتر

۱۵

۲۵

۴۰

۵۵

۶۵

۵۰

۴۰

۲۰

۱۵

۱۵

۱۵

۳۰

این اعداد تعیین کننده نیاز ناخالص در سیستم قطره ای با راندمان ۹۰% میباشد.
• این نیاز آبی برای دمای محیطی حداکثر ۳۵ درجه سانتیگراد تعریف شده است افرایش دما محیطی باغات به بیش از ۴۰ درجه سانتیگراد نیاز آبی درخت انار را تا ۱۰۰ لیتر در روز افزایش میدهد.
• این نیاز آب مربوط به اقلیمهای گرمی نظیر ساوه، یزد، اصفهان، خراسان و فارس که از عمده مراکز انارکاری ایران هستند در نظر گرفته شده است.
• نیاز آبی درخت در نیمه دوم از طریق بارندگی تامین میشود. در صورت خشکسالی و عدم بارش به اندازه مطلوب تامین کمبود آب از طریق آبیاری ضرورت دارد.

آب زیادی در فصل پاییز هنگام رسیدن میوه باعث ترک میوه می شود (کمبود آب هم باعث ترک خوردگی میوه می شود). ایده این است در فصل پاییز مثل تابستان رطوبت خاک را حفظ کنید.

هنگام آبیاری با سیستم خودکار بهتر است تایمر خود را در ساعات اولیه صبح تنظیم کنید، نه در اواخر عصر یا شب انجام دهید. کهمی تواند منجر به بروز قارچ و سایر بیماری های شاخ و برگ شود. در طی چند هفته اول پس از کاشت، رطوبت خاک را بررسی کنید و در صورت لزوم زمان آبیاری را تنظیم کنید، تا رطوبت کافی برای درخت حفظ شود.

درخت انار بالغ را در فصل خشک در سال حداقل ماهی دو بار در سال آبیاری کنید. مرطوب نگه داشتن خاک از ترک خوردگی میوه انار جلو گیری می کند.

غرق آب کردن باغ در زمستان سرد، می تواند از سرما زدگی و یخ زدگی درختان جلوگیری کرد.

تکثیر درخت انار

ساده ترین، مفید ترین و متداول ترین شیوه تکثیر و ازدیاد درختان انار استفاده از قلمه می باشد. برای تهیه قلمه بهتر است از قلمه های طویل تر آفتاب خورده و قوی استفاده نمود. طول قلمه نباید از ۴۰ تا ۵۰ سانتی متر کمتر باشد تا بتوان نهالی پایا و استوار تولید نمود.

آماده سازی خزانه

زمین خزانه را با انجام شخم عمیق در دو جهت عمود بر هم آماده می کنند که بهتر است خاک خزانه خیلی سنگین نباشد تا امکان ریشه زایی بهتر و رشد مطلوب فراهم گردد. بهترین زمان گرفتن قلمه و کشت آن در خزانه هنگام خواب درخت است. لذا توصیه می شود بلافاصله پس از یخبندان و سرمای زمستان اقدام به تهیه خزانه و گرفتن قلمه نمود. پس در شهرهای حاشیه کویر مرکزی ایران اوایل اسفندماه بهترین زمان است.

پس از گذشتن یک سال در صورتی که نهال ها خوب آبیاری شوند و با علف های هرز خزانه مبارزه شود قابل انتقال به زمین اصلی خواهند بود. نهال های ریشه دار شده باید دارای رشد خوب، عاری از بیماری ها و نماتدها و قوی باشد تا بتوان در اسفندماه آن را منتقل نمود.

اگر زمان قلمه گرفتن، نوع قلمه، رقم مناسب و حمل و نقل قلمه با دقت انجام گیرد ریشه زایی در فضای باز بیش از ۹۰ درصد خواهد بود. در صورتیکه قلمه ها در گلخانه و درون گلدان پلاستیکی کشت شوند اولا ملزم به انتقال نهال قبل از بیدار شدن نبوده و می توان در سطح وسیع پس از اردیبهشت نسبت به واکاری نهال های خشک شده اقدام نمود. ثانیا از درصد بالاتر ریشه زایی نسبت به فضای باز برخوردار خواهیم بود. لازم به ذکر است کوتاه نمودن زمان جدا کردن قلمه از پایه مادری تا کشت آن در خزانه نقش بسیار مهمی در افزایش درصد ریشه زایی خواهد داشت.

به منظور انتخاب رقم باید پایه را در سال قبل و زمانی که درخت دارای محصول بوده و یا از باغات مادری که بدین منظور ایجاد شده اند انتخاب نمود. کشت قلمه انار در خزانه و در فضای باز به دو طریق و بدون استفاده از هورمون ریشه زا به راحتی امکان پذیر است.

کشت به صورت کرتی

قلمه ها را به فواصل ۵۰ سانتی متر بین دو ردیف و فواصل ۳۰ سانتی متر روی ردیف درون کرت های کوچکی که کاملا مسطح باشند کشت می کنند.

کشت به صورت جوی و پشته

در دو طرف جوی هایی به عرض ۲۰ تا ۵۰ متر، قلمه های طویل تر به صورت نسبتا مایل کشت می شوند. فواصل قلمه ها از یکدیگر نیز ۳۰-۲۵ سانتی متر می باشد. هر قلمه باید فضای کافی جهت ریشه دار شدن در اختیار داشته باشد به نحوی که ریشه ها با یکدیگر تداخل نداشته و در زمان نقل و انتقال موجب قطع ریشه های موئین نگردد.

این نوشته مانند سایر نوشته های rooinkala در حال مطالعه و بروزرسانی است. نظرات و تجربیات خود را درباره این نوشته اعلام فرمایید.

ادامه مطلب
اکتبر 5, 2020

قنات

به کانالهای زیرزمینی که جهت جمع‌آوری آب شیرین و انتقال آن به سطح زمین برای مصارف کشاورزی، انسانی و دامی توسط انسان حفر شده است را در ایران و آسیای میانه قنات و کاریز و در کشورهای عربی فقره می‌گویند.

بر اساس آمار وزارت نیرو حدود ۳۶ هزار و ۳۰۰ قنات در ایران شناسایی شده است، قنات هایی در ایران وجود دارد که بیش از ۲ هزار سال آبدهی دارند،اکنون که کشور در دوره خشکسالی و کم آبی قرار گرفته به اعتقاد کارشناسان، قنات، الگوی حکمرانی و مدیریت صحیح آب است و می‌تواند کشور را از کمند کم آبی نجات دهد، اگر قنات ها احیا شود، توان این را دارند تا بخشی از مشکلات آبی کنونی کشور را متناسب با الزامات زیست محیطی حل کنند

 قنات، تضمین حیات با حکمرانی صحیح آب

قناتهای شاخص ایران

قنات مون در اردستان دو طبقه راهرو دارد که با هم سه متر اختلاف ارتفاع دارند و در ۸۰۰ سال پیش ساخته شده است. این دو راهرو به دو چاه مادر ختم می شوند که ۲۷ و  ۳۰ متر عمق دارند.

قنات وزوان در میمه سه سد زیر زمینی دارد. در اواخر پاییز که نیازی به آب برای کشاورزی نیست دریچه سنگی سدها بسته می شوند و آب از قنات خارج نمی شود. آب چهار ماه درون سدها ذخیره می شود و در ابتدای فروردین دوباره دریچه ها باز شوند. در این صورت خروجی آب قنات از حالت عادی بیشتر می شود. سدهای زیر زمینی در بستری سنگی حفر شده اند و آب از آن هدر نمی رود. این قنات استثنایی در دوره ساسانیان حفر شده است. این قنات ۱۸۰۰ متر طول و ۶۴ حلقه چاه دارد و عمق چاه مادر آن ۱۸ متر است. بزرگترین سد در فاصله ۱۲۰۰ متری چاه مادر در عمق ۱۶ متری حفر شده است و ۹متر ارتفاع دارد. دو قنات  ابو زیدآباد و تلک‏‌آباد  کاشان نیز از جمله قناتهایی هستند که سد زیر زمینی دارند.

قنات هشتاد کیلومتری زارچ طولانی ترین قنات ایران است. این قنات ۲۱۱۵ چاه دارد و در دوره پیش از اسلام حفر شده است. در دوره اسلامی مسجد جامع یزد در کنار خروجی آب این قنات درست شده است و آب مسجد از این قنات تامین می شود. قنات در نیم قرن پیش ۱۵۰ متر مکعب در ساعت خروجی آب داشته است .

قنات مزدآباد اصفهان با ۱۰۰ متر عمق و ۱۸ کیلومتر طول در دوره ساسانی ساخته شده است و آبدهی بسیار بالایی دارد .

قنات قصبه گناباد با عمق چاه مادر ۳۰۰ متری عمیق ترین قنات ایران است. ناصر خسرو طول آنرا ۴ فرسنگ و عمق آنرا ۷۰۰ گز ثبت کرده است. قناتهای گناباد تنها منبع آب این شهر به حساب می آیند. قنات قصبه ۴۷۰ حلقه چاه دارد .

قنات بلده فردوس که تنها منبع آب این شهر است در دوره ساسانی حفر شده است. آب این قنات پس از آبیاری شهر ۳۵ کیلومتر در باغها روان است. در آسیاب سنتی فردوس هنوز پخت نان سنتی انجام می شود.

مهندسی قنات

روش ساخت قنات در طول چند هزاره زیاد تغییر نکرده است. اولین قدم، شناسایی آب در بالادست است که معمولا در پای کوه و ابتدای دشت قرار دارد. محل این آب زیر زمینی با پیمایش سطحی توسط افراد خبره انجام می شود. سپس با حفر چاههای آزمایشی آنرا امتحان می کنند تا از پایداری آن مطمئن شوند. سپس مقنی ها حفر چاه مادر قنات را شروع می کنند. چاه مادر معمولا یک متر قطر دارد. اگر مقنی ها خوش شانس باشن در عمق پایین تر از ۱۶ متری به آب می رسند اما گاهی تا عمق صد متری نیز پایین می روند. حفاری باید در پاییز انجام شود که فصل کم آبی است و این امکان را می دهد تا چاه هر چه عمیق تر کنده شود.
مرحله بعدی پس از تعیین محل چاه مادر محاسبه مسیر و شیب کانال قنات بر پایه  محل خروجی قنات است. شیب کانال قنات معمولا ۱ به ۱۵۰۰ است. اگر شیب کمتر باشد گندآب ایجاد می شود و اگر بیشتر باشد جریان آب باعث خوردگی می شود و قنات ریزش می کند. کنترل شیب توسط ریسمان و شاقول انجام می شود.

آب قنات 2 روستا در بوکان پس از 40 سال جاری شد - ایرناریسمان و شاقول

در ابتدا توسط ریسمان، عمق چاه مادر محاسبه می شود. ارتفاع چاههای بعدی در کاغذ حساب می شود و عمق چاهها در حین حفاری مرتبا با ریسمان کنترل می شود. سختی کار در این است که  برای محاسبه عمق چاهای بعدی باید اختلاف ارتفاع سطح زمین نیز در نظر گرفته شود.
حفاری کانال قنات از محل خروجی قنات شروع می شود زیرا در صورتی که آب به تونل بیفتد، شیب تونل باعث تخلیه آنمی شود و حفاری می تواند در سر تونل ادامه یابد. محل خروجی قنات معمولا میدان شهر یا روستا یا زمین کشاورزی فردی است که هزینه ساخت قنات را پرداخت میکند. درون کانال در محل خروجی آب معمولا سنگفرش می شود تا در مقابل طوفان دوام بیشتری داشته باشد.راهروی قنات معمولا کمتر از یک متر عرف و یک و نیم متر ارتفاع دارد.
مسئله بعدی تعیین امتداد مسیر است. این کار توسط دو چراغ روغنی انجام می شده است. از روی زمین امتداد مسیر تا چاه مادر مشخص است. در این امتداد ریسمانی روی زمین گذاشته می شود.با اختلاف یک متر روی این ریسمان دو علامت زده می شود و در زیر این دو علامت یک چاه تخلیه کنده می شود. پس از حفر چاه به عمق محاسبه شده دو چراغ نفتی دقیقا در زیر دو علامت به ته چاه انتقال داده می شوند. این دوو چراغ مه در ته چاه قرار میگیرند دقیقا در امتداد مسیر قنات هستند و مقنی ها که حفاری کانال را شروع می کنند مرتبا خود را بااین دو چراغ می سنجند. آنها باید امتداد مسیر حفاری خود را با چراغ یکی کنند. برای این کار با یک چشم از وسط راهرو به چراغها نگاه می کنند. اگر امتداد کانال درست باشد باید دو چراغ را روی هم به صورت یک نقطه ببینند. اگر کانال منحرف شده باشد دو چراغ به صورت دو نور مجزادیده می شوند و مقنی می تواند بفهمد چگونه باید مسیر را اصلاح کند.

نخاله حفاری در سطلهای چرمی از نزدیکترین چاه توسط چرخ چاه خارج و در کنار دهانه چاه تخلیه می شود. یک مقنی در سر تونل به حفاری ادامه می دهد و فرد دیگری مرتبا مسیر تونل را پیمایش می کند تا سطلهای خاک را به نزدیکترین چاه برساند و از آنجا آنها را تخلیه کند. به این ترتیب اگر مسیر قنات را از آسمان نگاه کنید سوراخهایی در زمین در یک امتداد دیده می شوند. تپه کوچکی که در کنار هر چاه درست می شود از ورود آلودگی سطح زمین به قنات جلوگیری می کند.

این نوشته مانند سایر نوشته های rooinkala در حال مطالعه و بروزرسانی است. نظرات و تجربیات خود را درباره این نوشته اعلام فرمایید. 

ادامه مطلب
جولای 1, 2020

وضعیت بخش آب و آبیاری در لایحه بودجه سال ۱۳۹۹ کل کشور

مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی به بررسی وضعیت بخش آب در لایحه بودجه سال ۱۳۹۹ کل کشور پرداخت.

به گزارش روابط عمومی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی ، دفتر مطالعات زیربنایی این مرکز در گزارشی با عنوان « بررسی لایحه بودجه سال ۱۳۹۹ کل کشور ۲۶. بخش آب» آورده است : فصول مربوط به بخش آب در لایحه بودجه سال ۱۳۹۹، مشابه سایر بودجه‌های سنواتی، فصل منابع آب (از امور اقتصادی) و فصل آب و فاضلاب (از امور مسکن، عمران شهری و روستایی) است. مجموع اعتبارات فصول مذکور در لایحه معادل ۷۴,۳۶۱,۱۰۷ میلیون ریال بوده و در لایحه بودجه سال ۱۳۹۹ اعتبارات تملک‌دارایی‌های سرمایه‌ای فصل منابع آب و فصل آب و فاضلاب نسبت به رقم مصوب قانون بودجه سال ۱۳۹۸ به‌ترتیب معادل ۴/۳ و ۳/۲- درصد تغییر داشته‌اند.

بر اساس این گزارش در این لایحه مبلغ ۳۵۰ میلیون یورو از منابع صندوق توسعه ملی به طرح‌های بخش آب و آب و فاضلاب برای طرح‌های آبیاری تحت فشار و نوین (۱۵۰ میلیون یورو)، طرح‌های آبرسانی روستایی و عشایری و توسعه شبکه‌های آن (۱۵۰ میلیون یورو) و پایداری و ارتقای کیفی آب شرب شهرهای پرتنش (۵۰ میلیون یورو) درنظر گرفته شده است.

بر اساس مطالعات مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی ، در لایحه بودجه سال ۱۳۹۹ اعتبارات مربوط به برنامه مهندسی رودخانه‌ها و سواحل، برنامه توسعه منابع آب در حوزه‌های آبریز رودخانه‌های مرزی و مشترک و همچنین خرید تضمینی آب استحصالی و پساب تصفیه شده از بخش غیردولتی (از محل پرداختی دولت به بخش آب (یارانه) به‌دلیل مابه‌التفاوت قیمت فروش و قیمت تمام شده آب) نسبتاً افزایش چشمگیری داشته است.

این گزارش می افزاید : از نکات مهم و قابل توجه در لایحه بودجه سال ۱۳۹۹ مرتبط با بخش آب می‌توان به گام مثبت و قابل تأیید در جهت برقراری مجدد حق‌النظاره منابع آب زیرزمینی، لزوم توجه به اثربخشی طرح‌های آبیاری تحت فشار و نوین در صرفه‌جویی واقعی آب و همچنین حجم طرح‌های آبیاری تحت فشار معطل تأمین آب در تخصیص اعتبارات مربوطه، لزوم شفافیت در عملکرد اعتبارات تخصیص یافته سال‌های قبل برای برنامه توسعه منابع آب در حوزه‌های آبریز رودخانه‌های مرزی و مشترک و همچنین لزوم تأمین اعتبارات مطمئن و قابل حصول برای ابزارهای اندازه‌گیری و کنتورهای هوشمند در طرح‌های آبیاری تحت فشار و نوین اشاره کرد.

ادامه مطلب
ژوئن 16, 2020

کشت و آبیاری ذرت

ذرت یکی از غلات مهم و پر محصول و دارای اهمیت در تغذیه می باشد. از نظر سطح کشت بعد از گندم و برنج سومین غله به حساب می اید و بیش از ۴۵ درصد ذرت دنیا در امریکا تولید می شود. مهمترین مناطق کشت ذرت در ایران استانهای مغان ، اردبیل ، مازندران ، گرگان و اطراف تهران می باشد . بنا به امار سال ۱۳۸۲ سطح کشت ذرت دانه ای در ایران حدود ۲۱۰ هزار هکتار بوده که نزدیک به ۲ میلیون تن عملکرد دانه داشته است بیشترین سطح کشت مریوط به استان فارس در حدود ۱۰۰ هزار هکتار بوده که تولید ان بیش از ۶ هزار تن ذرت دانه ای بوده که مقام اول کشوری را دارد. ذرت به عنوان گیاه دنیای جدید شناخته شده که حدود ۳ هزار سال قبل از میلاد در امریکای جنوبی وجود داشته و بعد از سفر کریستف کلومب یعنی در ۱۴۹۴ میلادی از کوبا به اروپا و از انجا به اسیا منتقل شد.

منشأ و تاریخچه ذرت

منشأ اولیه ذرت آمریکا است . ذرت اصلی ترین زراعت جهت تأمین مواد غذایی در مکزیک ، آمریکای مرکزی و جنوبی قبل از کشف قاره جدید بوده است .

     تحقیقات باستانشناسی در کشور مکزیک مشخص نموده است که ذرت حدوداً ۴۵۰۰ سال قبل از تاریخ در آنجا کشت می گردید . سه مبداء اولیه برای ذرت ذکر می نمایند که این سه مبداء منطبق با سه تمدن بزرگ در آمریکای جنوبی و مرکزی بوده ( inca در پرو Aztec در مکزیک ، Maya در گواتمالا)‌ پس از کشف قاره آمریکا توسط کریستف کلمب در سال ۱۴۹۳ ذرت وارد اسپانیا گردید و از آنجا به ایتالیا و پرتغال و سایر کشورهای اروپائی گسترش یافت. پرتغالیها در اوایل قرن شانزدهم میلادی ذرت را وارد اندونزی ، افریقا ، هندوستان و چین نمودند. وارد شدن ذرت به ایران در سال ۹۲۱ شمسی توسط پرتغالیها صورت گرفت و از آن به بعد بعنوان یک زراعت فرعی در حاشیه مزارع و باغات صیفی کشت می گردید. در ایران ذرت از سه دهه پیش رفته رفته جای خود را باز کرد و در سال ۱۳۵۳ جزء طرح های افزایش تولید جای داده شد.

 

اهمیت و ارزش غذایی ذرت

ذرت به دلیل خصوصیات خیلی زیاد خود مخصوصاً بدلیل قدرت سازگاری به شرایط اقلیمی گوناگونی که دارد خیلی زود در تمام دنیا گسترش یافت و مکان سوم را بعد از گندم و برنج از نظر سطح زیر کشت به خود اختصاص داده . گیاه ذرت مواد قندی و نشاسته زیادی دارد و عملکرد محصول ذرت علوفه ای بیش از ۸۰ تن در هکتار است. این گیاه یکی از بهترین گیاهان برای تولید علوفه سبز ، سیلو و دانه است.

    ذرت علوفه ای ، علوفه بسیار خوشخوراکی جهت گاو و گوسفند است و شرایط مکانیزاسیون را بخوبی می پذیرد این نوع ذرت دارای مــــقادیر خیلی زیادی مواد معدنی مخصوصاً N.P.K CA. در مقایسه با موقعی است که بصورت دانه مصرف می گردد. در یک ســـــری آزمایش مشخص شده است که حدود ۵۰% ماده خشک در برگ و ساقه ذخیره می گردد، همچنین حدود ۳۷% ازت ، ۲۶% فسفر و ۶۱% پتاس و ۷۹% کلسیم در برگ و ساقه موجود می باشد. علوفه این نوع ذرت غنی از مواد گلوسیدی و انرژی زا و فقیر از پروتئین است به همین دلیل این نوع علوفه را باید همراه با علوفه هائی که غنی از پروتئین هستند. بطور مخلوط در جیره غذایی دام وارد نمود. در ضمن ذرت فوق العاده سهل الهضم بوده و سیلوی آن برای دامهای پرواری عالیترین غذا است.

عوامل دیگری که باعث گردید این گیاه به مقدار خیلی زیاد گسترش یابد عبارتند از :

۱.     مقاومت خیلی زیاد نسبت به خشکی و ورس

۲.     عملکرد زیاد آن در هکتار

۳.     قدرت پذیرش مکانیزاسیون در مراحل مختلف کاشت، داشت ، برداشت

۴.     پذیرش کشتهای متوالی به مدت چند سال

۵.     سهم عمده و نقش روز افزون ذرت در تأمین مواد غذایی مورد نیاز انسانها ، دام و طیور و مصارف صنعتی

۶.     ارزش علوفه ای دانه و کاه ذرت

خواص گیاه شناسی ذرت

ذرت گیاهی است یک پایه بدین معنی که گلهای نر و ماده جدا از هم ولی بر روی یک پایه قرار دارند. ذرت دارای ساقه استوانه ای می باشد که در مقطع عرضی بیضوی است. ارتفاع ساقه بسیار متغیر و بسته به شرایط اقلیمی به ۸ متر هم می رسد ولی بطور معمول ساقه ذرت ۳-۵/۱ مـــــتر طول دارد ضمناً ساقه ذرت تقریباً ۳ سانتی متر و حدود۸ تا ۱۲ میان گره می باشد.

برگهای ذرت شبیه سایر غلات شامل پهنک برگ و غلاف است . غلاف برگ ذرت ساقه را در آغــوش می گیرد و طول برگ به ۸۰-۳۰ سانتی متر و عرض آن به ۱۰ سانتی متر می رسد

تعداد برگهای ذرت بطور متوسط بین ۱۲تا۱۸ عدد است .واریته های زودرس تعداد برگ کمتر و ارقام دیررس برگ بیشتری دارند. ذرت دارای ریشه های قوی و انبوه ولی سطحی است.

    همانطور که اشاره شد ذرت گیاهی است یک پایه و در نتیجه بعلت جدا بودن اعضاء زایشی گرده افشانی آن بطور غیر مستقیم و بیشتر بــــــوسیله باد صورت می گیرد و باد می تواند گرده ها را تا چندین کیلومتر منتقل نماید. تحت شرایط عادی مدت ۲۴ساعت زمان لازم است تا عمل باروری یک بلال بطور کامل صورت گیرد.

انواع ذرت (بر حسب ساختمان دانه )

ذرت دارای یک گونه می باشد ولی ارقام و واریته های بیشماری از آن وجود دارد به همین لحاظ واریته ها را برحسب ساختمان دانه به گروههای مختلف طبقه بندی می نمایند.

۱.     ذرت دندان اسبی

۲.     ذرت بلوری

۳.     ذرت آردی

۴.     ذرت شیرین ( قندی) (sweetcorn)

۵.     ذرت پاپ کرن(pop corn) یا نقل وپیرزن

۶.     ذرت غلاف دار( گلوم دار )

۷.     ذرت مومی

آبیاری ذرت

ذرت یک گیاه وجینى است و معمولاً به‌روش شیارى آبیارى مى‌شود. این گیاه براى تکمیل چرخه زندگى و تولید محصول مناسب به‌آب نیاز مُبرم دارد و در پاره‌اى از مراحل رشد، مثلاً گسترش سریع برگ‌ها، گرده‌افشانى و پرشدن دانه که معمولاً با ماه‌هاى گرم تابستان مصادف است، نیاز این گیاه به‌ آب شدت مى‌یابد. تعداد و فاصله بین آبیار‌ها تحت‌تأثیر متغیرهاى آب وهوائی، خاکى و گیاهى مختلف قرار مى‌گیرد و مى‌تواند بین ۲ تا ۱۵ بار تغییر کند. اگر بستر بذر در موقع بذرکارى خشک باشد به‌منظور تسریع در جوانه زدن بذر و یکنواخت شدن سطح سبز مزرعه آبیارى آن قبل از بذرکارى ضرورى است.

زراعت ذرت در مناطقى با بارندگى‌هاى سالانه بین ۲۵۰ تا ۲۵۰۰ میلى‌متر به‌صورت دیم‌کارى امکان‌پذیر هست؛ مقدار کل آب مصرفى این گیاه به‌صورت تبخیر و تعرق در خلال دوره رشد تقریباً ۴۰۰ تا ۶۰۰ میلى‌متر است که تقریباً به‌نسبت مساوى بین این دو فرآیند تقسیم مى‌شود.

ذرت به صورت ردیفی (در روشهای غرقابی) ، نوار تیپ (در روش قطره ای) و سنتر پیووت (در روش بارانی ) آبیاری می گردد.

این نوشته مانند سایر نوشته های rooinkala در حال مطالعه و بروزرسانی است. نظرات و تجربیات خود را درباره این نوشته اعلام فرمایید. 

ادامه مطلب
می 15, 2020

روند اخذ تسهیلات و اجرای طرحهای آبیاری تحت فشار

با توجه به لزوم استفاده بهینه از منابع آبی زیر زمینی، کاهش هزینه ها، افزایش سطح زیر کشت و …  تسهیلاتی جهت انجام پروژه های آبیاری تحت فشار پرداخت می گردد. جهت دریافت این تسهیلات، کسانی که تصمیم به تغییر آبیاری مزارع و باغات خود از حالت سنتی به حالت آبیاری تحت فشار (قطره ای و بارانی) دارند می بایست پس از ارائه این مدارک :

– یک برگ تقاضانامه
– فتوکپی اسناد مالکیت
– فتوکپی مدارک حقه آبه یا پروانه بهره برداری
– فتوکپی کارت ملی نماینده و کلیه شرکا
– فتوکپی پروانه کشاورزی
– معرفی نماینده طرح به امضای کلیه شرکا

مراحل زیر را طی نمایند:

  • تنظیم تقاضا نامه توسط متقاضی
  • استعلام از بانک عامل: وضعیت بدهی و ضمانت شخص متقاضی از بانک عامل استعلام می گردد.
  • استعلام از اداره منابع طبیعی در خصوص موقعیت اراضی ارائه شده: نامه ای به اداره منابع طبیعی به همراه کروکی زمین متقاضی ارسال گردیده و از لحاظ مشکل نداشتن زمین مانند اراضی ملی و غیره استعلام می گردد.
  • در صورت مثبت بودن جواب استعلام ها تهیه طرح توسط شرکت های مجاز صورت می گیرد. متقاضی به یکی از شرکتهایی که مورد تایید مدیریت می باشند مراجعه و تقاضای ایجاد طرحی برای زمین خود می کنند. شرکت نیز طرحی را آماده کرده و در چهار جلد به متقاضی تحویل می نماید.
  • بررسی طرح تهیه شده توسط کارشناس آبیاری تحت فشار شهرستان صورت می گیرد.
  • طرح به مدیریت آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی استان جهت بررسی نهایی ارسال می گردد.
  • طرح از سازمان به سرپرستی بانک عامل یا صندوق توسعه کشاورزی ارسال می گردد.
  • سرپرستی بانک طرح را بررسی و پس از تامین اعتبار لازم، طرح را به شعبات بانک ها در شهرستان ارسال می نماید و مدیریت نیز از طریق سازمان از موضوع مطلع می گردد.
  • متقاضی به بانک مراجعه و مدارک مورد نیاز بانک از قبیل ضمانت و وثیقه بابت طرح را تهیه می نماید.
  • طرح از طریق بانک مجددا به سرپرستی در استان ارسال می گردد.
  • مبلغ نهایی طرح در سرپرستی توسط کارشناسان بانک و سازمان جهاد کشاورزی تصویب می گردد.
  • طرح به شعب بانک در شهرستان ارسال جهت اجرای طرح با متقاضی عقد قرارداد می گردد.
  • قرارداد اجرا بین متقاضی و شرکت مجری با حضور نماینده شرکت مشاور و نماینده مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان عقد می گردد.
  • شرکت مجری و نماینده شرکت مشاور طرح را با اراضی ارائه شده مطابقت داده و بررسی می نمایند.
  • پیش فاکتورهای لوازم مورد نیاز توسط متقاضی و یا شرکت مجری  تهیه می گردند.
  • فاکتور های تهیه شده، توسط شرکت مشاور بررسی و کنترل گردیده و صورتجلسه ای تهیه شده و به واحد آب و خاک مدیریت ارائه می گردد.
  • فاکتورها مجددا توسط کارشناس واحد آب و خاک بررسی شده و معرفی به بانک یا صندوق توسعه کشاورزی جهت پرداخت مبلغ فاکتورها در وجه صادر کننده انجام می شود. این پرداختها در چندین مرحله صورت می گیرد.
  • در پایان اجرای طرح با حضور متقاضی و نماینده شرکت مشاور و شرکت مجری و کارشناس مدیریت، شرکت مجری اقدام به تست و تحویل طرح به کارشناس آب و خاک شهرستان و به متقاضی طرح می نماید.
  • صورتجلسه تحویل موقت طرح توسط کارشناس مدیریت آب و خاک شهرستان تهیه می گردد. این صورتجلسه دارای هفت امضا می باشد.
  • صورتجلسه تحویل و فاکتور هزینه اجرا جهت تسویه حساب به بانک یا صندوق توسعه کشاورزی ارسال می گردد.

ادامه مطلب
نوامبر 9, 2019

سیستم‌های آبیاری تحت فشار گسترش می‌یابد

معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی گفت: در زمینه گسترش سیستم های آبیاری تحت فشار در کشور هیچگونه محدویت منابع مالی وجود ندارد.

به نقل از وزارت جهاد کشاورزی، علیمراد اکبری در بازدید از پروژه ۷۰۰ هکتاری آبیاری تحت فشار و آغاز عملیات  ۵۰۰ هکتاری سامانه های نوین آبیاری در شهرستان ری استان تهران با بیان این مطلب، افزود: استفاده از ماشین های آبیاری در اراضی یکپارچه تمام سطح اراضی را تحت پوشش آبیاری یکنواخت قرارمی دهد.

وی اظهار کرد: با توجه به راندمان بالای آبیاری در روش آبیاری نواری (حدود ۹۵درصد) باید اراضی کشاورزی را تحت پوشش این سامانه قرار دهیم.

اکبری با اشاره به این که برخی از روش های آبیاری نظیر هیدروفلوم در بسیاری از نقاط ایران منسوخ شده است، تصریح کرد: گسترش گلخانه های هیدروپونیک (NFT)در جهت افزایش بهره وری آب باید در دستور کار قرار گیرد.

معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی خاطرنشان کرد: افزایش ماده آلی و کربن آلی خاک موجب ۳۰ درصد صرفه جویی در مصرف آب می شود و تولید محصول را دوبرابر خواهد کرد.

منبع خبر: آرمان اقتصادی

ادامه مطلب
جولای 21, 2019

کشت و آبیاری یونجه

یونجه یک گیاه علوفه ای چند ساله از خانواده بقولات می باشد که حدود ۵ بار در مناطق سرد سیر و ۱۵ نوبت در مناطق گرمسیر قابل برداشت می باشد.

آماده سازی بستر شخم عمیق ۵۰ تا ۶۰ سانتیمتر با گاوآهن بشقابی همراه دیسک سبک وعملیات تسطیح با ماله لیزری یا معمولی شیب زمین ۱ درصد بسیار مناسب و۱تا۲ درصد مناسب ۲تا۵ درصد نسبتا مناسب است

قابل توجه دیسک سنگین خاک را پوک نموده وخاک سله می بندد. ویثرگی بافت خاک بافت خاک مناسب یونجه کاری لوم شنی یا لوم رسی میباشدعمق خاک حداقل باید یک متر، PH خاک ۷ تا ۶ ، EC وشوری آن ۰ تا ۲ پیشنهاد میگردد.

خاک مناسب برای کاشت یونجه

در برخی از مناطق که سطح سفره های زیرزمینی بالاست، یا نفوذپذیری خاک توسط لایه های بستری کاهش پیدا کرده است و یا در مسیل رودخانه ها قرار دارند، ممکن است در فصول پرباران سال حالت غرقابی ایجاد شود. یونجه به ویژه در مراحل رشد فعال به شرایط غرقابی حساس است. این حساسیت از بابت کاهش اکسیژن در دسترس ریشه ها و گره های تثبیت کننده نیتروژن ایجاد شده در نتیجه آن نارسایی های تنفسی و همچنین بیماری های مختلف ریشه و طوقه توسعه می یابد. در صورتیکه ایجاد حالت غرقابی همزمان با افزایش دمای هوا باشد، احتمال توسعه بیماری ها به شدت افزایش پیدا خواهد کرد. پیش از انتخاب چنین زمین هایی برای کاشت، بایستی بررسی لازم انجام گیرد تا بتوان مطمئن شد که می توان با خاک ورزی مقی میزان نفوذپذیری را افزایش داد. در صورت برطرف نشدن تنگنای غرقابی باید از کاشت یونجه در کشتزار خودداری نمود.

 بذر و کاشت یونجه

اگر بخواهیم بهار بکاریم باید اواخر فروردین بعد از رفع خطر سرمازدگی بذرها را بکاریم دیگر زمان مناسب برای کاشت بذر برای مناطق گرم و معتدل نیمه دوم شهریور می باشد.
برای گرفتن نتیجه بهتر بذر یونجه را به محلول ای ام با نسبت ۱ به ۱۰۰ آغشته می کنیم سپس توسط دست یا ماشینهای بذر پاش آنها را در زمین می کاریم بهتر است طوری کاشته شود که بذر حدود ۲ تا ۳ سانتی متر به عمق برود.

۱) یونجه همدانی :

از نام منطقه همدان مشخص است این نژاد یونجه مخصوص رشد و نمو در مناطق سردسیر است این یونجه جایگزین یونجه رنجر که در گذشته در مناطق سرد کاشته می شده گشته است شاخص ترین خصوصیت این نژاد مقاومت بالا نسبت به سرما است.
از نظر ظاهری ساقه های بلندی دارد و شاخ و برگ نسبتا کم و ارتفاع بوته ها به ندرد به ۹۰ سانتی متر می رسد نیاز آبی این رقم تقریبا بالاست و تقریبا هر ۸ روز تا حداکثر ۱۰ روز نیاز به آبیاری دارد.

۲- یونجه یزدی :

رقم یزدی رقمی عالی برای مناطق کویری و معتدل است تحمل این رقم نسبت به گرما خوب است و قابلیت کاشت در مناطق نسبتا گرم را نیز دارد این نژاد ارتفاعی بالای ۶۰ سانتی متر به ندرت پیدا می کند ولی شاخ و برگهای نسبتا زیادی دارد و برگهای آن بزرگ است. در شرایط خوب این نژاد یونجه تا ۷ چین در سال می دهد که به همین دلیل به آن یونجه ۷ چینی نیز میگویند.

۳- یونجه بغدادی :

یونجه بغدادی برای مناطق گرمسیری ایده آل است و بیشتر در نواحی جنوبی کشور و خوزستان کشت می شود مقاومت بالایی نسبت به گرمای طاقت فرسا دارد ارتقاع این نژاد گاهی به بالای ۱ متر نیز می رسد و از این نژاد می توان تا سالی ۱۰ چین برداشت کرد. از دیگر مزایای این بذر مقاومت آن نسبت به شوری است.

۴- یونجه بمی :
یونجه بمی هم مخصوص مناطق گرمسیر است ارتفاع آن کوتاه بین ۶۰ تا ۷۰ سانتی متر است و برگهای بزرگی دارد این رقم می تواند در سال تا ۱۰ چین محصول بدهد .

۵- یونجه نیک شهری:
این نژاد یونجه مقاومت بالایی نسبت به گرما دارد و می تواند تا دمای بالای ۵۰ درجه را تحمل کند نیاز آب و غذایی بالایی دارد.

آب مورد نیاز یونجه

عمق نفوذ ریشه های گیاه یونجه چه مقدار می باشد؟ نیاز آبی یونجه چگونه است؟ روش های مناسب جهت آبیاری یونجه در شرایط مختلف چه روشی می باشد؟

یونجه گیاهی است که در برابر خشکی مقاومت نسبی دارد. با این حال محصول یونجه خوب در اراضی با خاک های مناسب و عمیق و آب فراوان تولید می شود. یونجه دارای ریشه های عمیقی است، به طوری که در شرایط مطلوب خاک و رطوبت، ریشه هایش تا بیش از ده متر نفوذ می کند. بایستی توجه داشت که ریشه های فعال یونجه تا عمق یک تا سه متر نفوذ می کند. با این همه یونجه توان جذب رطوبت از منابع سطحی و عمیق خاک را دارد.

آب مورد نیاز یونجه بستگی به عوامل مختلفی مانند میزان تبخیر و تعرق، ارقام مختلف یونجه، حاصلخیزی خاک، قابل دسترس بودن آب و اثرات متقابل این عوامل عمده دارد.

به طور کلی برای تولید یک تن ماده خشک، یونجه نیاز به ۱۵ سانتی متر آب دارد. از این رو حداقل بارش ۵ سانتی متر در هفته تا زمان برداشت برای تولید یونجه مورد نیاز است.

فاصله آبیاری یونجه نباید آنقدر زیاد باشد که تنش های آبی شدید به گیاه وارد شود، در این میان تأمین آب گیاه به ویژه در آغاز گل دهی را بایستی با دقت فراوان انجام داد. البته رطوبت خاک نیز نباید آنقدر زیاد باشد که سبب خوابیدگی و تأخیر در تشکیل دانه شود. نکته دیگر استفاده از یخ آب در آخر پاییز است که با تأمین به موقع رطوبت در اوایل بهار سبب رشد بهینه یونجه می شود.

روش های مختلف آبیاری یونجه

روش های متعدد و مختلفی برای آبیاری مزراع یونجه وجود دارد که مهم ترین آن ها عبارتند از: آبیاری غرقابی، آبیاری ردیفی، آبیاری ردیفی و آبیاری زیرزمینی.

نوع خاک، روش آبیاری مورد استفاده را تحت تأثیر قرار می دهد. نفوذپذیری خاک مقدار آب مورد استفاده را تعیین می کند که تا حد زیادی با بافت خاک مشخص می شود.

۱) آبیاری غرقابی

روش متداولی است که کشاورزان به خوبی با آن آشنا هستند. بعد از تثبیت بوته های یونجه، آبیاری غرقابی یکی از بهترین روش های آبیاری یونجه است و کشاورزان از آن استقبال می کنند. علت پذیرش آن از طرف زارعین وجود شیب های غیر یکنواخت و کم و بیش زیاد در اراضی کشاورزی است که در چنین شرایطی با کرت بندی یونجه آب از کرتی به کرت دیگر هدایت می شود. نکته مهم در این نوع آبیاری این است که نبایستی آب به مدت طولانی راکد بماند، زیرا سبب خفگی بوته های یونجه می شود. عیب عمده آبیاری غرقابی در اوایل کاشت یونجه است، به خاطر اینکه در این زمان به علت سله بستن، بذور جوانه زده نمی توانند از سطح خاک بیرون آیند.

۲) آبیاری ردیفی

به منظور جلوگیری از سله بستن، هنگام جوانه زدن و سبز شدن دانه های یونجه امروزه این روش آبیاری انجام می شود. برای این منظور آب در ردیف های ایجاد شده، جریان یافته به طوری که روی پشته ها سوار نمی شود. در این روش به تدریج آب از ردیف ها به پشته ها نشت کرده و سبب خیس شدن کامل پشته می شود که اصطلاحا به آن سیاه شدن می گویند.

آبیاری ردیفی یا نشتی در مزارعی انجام می گیرد که زمین تخت و مسطح باشد. به طور کلی طول قطعات کاشت از ۵۰ تا ۱۵۰ متر متغیر است.

۳) آبیاری بارانی

این روش در اراضی شیب دار که امکان آبیاری غرقابی یا ردیفی نیست، روش کارآمدی است و تنها روش آبیاری می باشد. آبیاری بارانی با حفظ رطوبت خاک در سبز شدن بذور یونجه بیش از دو روش قبلی مؤثر است. از طرف دیگر، در این روش آی بیشتر صرفه جویی می شود.

۴) آبیاری زیرزمینی

در بعضی از کشورهای جهان با ایجاد کانال زیرزمینی و نصب لوله هایی در عمق ۳۷-۳۰ سانتی متر زیر خاک، سطح خاک مرطوب نمی شود و در نتیجه به طور قابل توجهی تبخیر آب کاهش می یابد. فاصله لوله ها بستگی به بافت خاک داشته ولی معمولا ۱۵۰ تا ۲۴۰ سانتی متر است. تهویه کافی و استفاده از جریان تند آب برای جلوگیری از گرفتگی لوله ها ضروری است. ضدعفونی دوره ای با اسید برای جلوگیری از گرفتگی و نیز ضدعفونی با کلر ضروری است. با نگهداری مناسب لوله ها، چنین لوله هایی می تواند با کارایی بالا به مدت ۱۰ تا ۲۰ سال استفاده شود. در این روش کنترل دقیق زمان و مقدار آبیاری، کارایی استفاده آب را بهبود بخشیده و به علت نیاز به کارگر کم به رغم هزینه اولیه بالای آبیاری یونجه، مورد توجه قرار گرفته است.

کارایی بالای این سیستم، آن را مخصوصا در نواحی که آبیاری محدود است و مکان هایی که آب و انرژی جهت پمپ نمودن خیلی گران است، قابل استفاده نموده است.

میزان آب مورد نیاز یک دوره کشت یکساله حدود ۱۲۰۰۰ متر مکعب معادل یک ودو دهم لیتر برای هرهکتار محا سبه میگردد ودرتابستان هر ۸ روز یکبار آبیاری میشود وبرای تولید هر کیلویونجه خشک حدود ۶۰۰ لیتر آب موردنیاز است و برای هر هکتار حدود۱۰۰ لیتر در دقیقه باید فراهم شود

تغذیه و کود دهی یونجه
یونجه حدودا ۷ سال در زمین محصول می دهد در طول این مدت ریشه این گیاه عمیق شده و یکی از خصوصیات جالب این گیاه این هست که مقدا زیادی ازت و مواد آلی در خاک باقی می گذارد به نحوی که بعد از یونجه اگر برخی گیاهان را بکاریم دچار سوختگی ناشی از بیش بود ازت می شوند. به طور متوسط یک هکتار مزرعه یونجه سالانه ۱۰۰ کیلو ازت آلی به خاک اضافه می کند.

این قابلیت یونجه باعث می شود بسیاری از باغداران باهوش در بین باغات میوه خود یونجه کاری کنند بدین ترتیب هم دو محصول برداشت می کنند و هم ازت و ماده آلی خاک خود را افزایش داده و محصول با کیفیت تری از درختان برداشت می کنند.علی رغم اینکه یونجه در خاک ازت آزاد می کند اما نیاز به کود ازته نیز دارد .اگر از آب نگهدار کویر استفاده کرده باشید برای سال اول تقریبا به هیچ کودی نیاز ندارید. مگر کودهای تقویتی مثل جلبکها آمینو اسیدها و کودهای باکتریایی مثل ای ام. از آنجا که ریشه گیاه یونجه با باکتری های خاک (Rhizobium) ارتباط عالی دارد و باعث آزاد سازی ازت در خاک می شود دادن کودهای مثل “ای ام” در خاک باعث می شود که رشد این گیاه چند برابر شود.

از سال دوم می توانید از چنین ترکیب کودی برای هر هکتار یونجه استفاده کنید: حدود ۴۰ کیلوگرم کودهای ازته + حدود ۳۰ کیلوگرم کودهای فسفره + حدود ۱۲۰ کیلوگرم کودهای پتاسیم + حدود ۴۰ کیلوگرم کود کلسیم به همراه کودهای ریز مغذی به مقدار زیر: ۳ کیلو آهن ۲ کیلو روی ۱ کیلو منگنز و نیم کیلو مس برای هر هکتار

برای نتیجه گیری بهتر بهتر است با توجه به تعداد چینهایی که در سال دارید و فاصله آبیاری ترکیب فوق را به خاک بدهید به عنوان مثال اگر شما ۶ چین در سال دارید و فاصله آبیاری هر ۱۰ روز یک بار است و فصل کاری شما ۶ ماه است بدین ترتیب محاسبه کنید که دو آب آبیاری آخر برداشت نیازی به کود دادن ندارید مابقی سال می توانید در هر آب آبیاری ترکیب فوق را به زراعت خود بدهید تا بهترین عملکرد را داشته باشید دقت داشته باشید ترکیب فوق باید بر تعداد دفعات آبیاری تقسیم شود مثلا پتاسیم که ۱۲۰ کیلو پیشنهاد شده است به ۱۶ تقسیم شده و می شود برای هر آب آبیاری ۷.۵ کیلوگرم پتاسیم.

علاوه بر ترکیب فوق پیشنهاد می شود که ترکیب زیر را نیز به زراعت یونجه خود اضافه کنید:

یک کیلوگرم اسید هیومیک با درصد بالای ۵۰ در هر آب آبیاری به همراه نیم کیلوگرم ترکیب اسید آمینه و جلبک دریایی در هر آب آبیاری . از کودهای مایع باکتریایی می توانید به مقدار ۲۰ لیتر در هکتار بعد از هر چین استفاده کنید. دقت داشته باشید فرمول پیشنهادی بالا یک فرمول بسیار کلی است بسته به شرایط خاک بافت خاک اسیدیته خاک و شوری و همچنین آنالیز خاک مقادیر فوق می تواند تغییر کنند برای دریافت فرمول بهتر باید با کارشناس محلی مشورت کنید.

انواع آفات و علفهای هرز یونجه

تا کنون حدود ۱۰۰۰ گونه حشره در مزرعه یونجه گزارش شده است آفات مهم یونجه شامل سرخرطومی برگ یونجه، سرخرطومی ریشه، سرخرطومی بذر، سوسک شاخک بلند، سن گـل خوار، سن سبز یونجه، زنبور بذر خوار، اتریبس، کنه تارتن، کرمهای برگ خوار، شته ها زنجیرک، موشها، بیماری ویروس موزاییک، زنگ یونجه و بیماری آجری برگ یونجه.

علفهای هرز  مزرعه یونجه شامل پیچک صحرای تاج ریزی برگ نقره ای، اویارستالم زرد، قیاق، ترشک، مریم گلی، شیر سگ، خاکشیر، گل گندم، گلرنگ وحشی، سس، چسبک، تاج خروسی، علفهای شور، دم روباهی و گل قاصدک. مبارزه با علفهای هرز کنترل مکانیکی آتش زدن وبریدن گیاهان آلوده توسط شعله افکن اواخر زمستان کنترل شیمیای با علف کش در بهار استفاد شود تا ۲۸ روز پس از مصرف سم از یونجه جهت مصرف دام استفاده نشود ۴ مبارزه پشگیرانه مدیریت بر زمین کشت نشده و اطراف مزرعه ضدعفونی و تمیز کردن ماشین آلات قبل از ورود بمزرعه مبارزه زراعی پس ازبرداشت یونجه اگر آبیاری شود علفهای هرز سریع رشد کرده وبا مدیریت میتوان از رشد علفهای هرز جلوگیری بعمل آورد درو یونجه قبل از به بار نشستن گل علفهای هرز انجام شود استفاده از دستکاه کولتیواتور با دندانه فلزی با خراش زمین بعمق ۳ تا ۵ سانتیمتر جلوگیری از رشد علفهای هرز میکند.

نکته پایانی

کشت یونجه و شبدر سبب تقویت خاک اراضی کشاورزی می شود و ریشه این نوع از گیاهان ازت خاک را تثبیت می‌کند.  یکی از دلایل کشت یونجه تقویت خاک اراضی کشاورزی است که ریشه این گیاه با تثبیت ازت، خاک را غنی و شرایط ایده آلی برای کشت محصول بعدی فراهم می کند. برخی کشاورزان به منظور غنی کردن زمین های کشاورزی اقدام به کشت یونجه یا شبدر کرده و با شخم زدن و برگردان کردن این محصول بعد از ۶ ماه اراضی کشاورزی را تقویت می کنند، اما برخی دیگر از کشاورزان با هدف کشت یونجه، بین ۵ تا ۷ سال از این گیاه بهره برداری می کنند که نه تنها صرفه اقتصادی دارد، بلکه در این مدت ریشه و بقایای گیاه خاک را تقویت می کند، البته بعد از سال پنجم نیاز آبی گیاه تا ۲ برابر افزایش و عملکرد درواحد سطح و میزان برداشت این محصول کاهش می یابد.

 

این نوشته مانند سایر نوشته های rooinkala در حال مطالعه و بروزرسانی است. نظرات و تجربیات خود را درباره این نوشته اعلام فرمایید. 

ادامه مطلب
جولای 11, 2019

آبیاری نوین در ۳۵۰۰ هکتار از اراضی سبزوار اجرا شد

طرح های آبیاری کم فشار و تحت فشار در سال زراعی جاری در سه هزار و ۵۰۰ هکتار از اراضی شهرستان سبزوار با هزینه ۲۷۰ میلیارد ریال اجرا شد.

مدیر جهاد کشاورزی سبزوار روز چهارشنبه با بیان این مطلب در گفت و گو با خبرنگار ایرنا افزود: در اجرای طرح های آبیاری نوین ۸۵ درصد هزینه این طرح ها توسط دولت و ۱۵ درصد توسط کشاورزان تأمین شده است.
منصور برغمدی اضافه کرد: از محل این اعتبارات علاوه بر اجرای سیستم های آبیاری نوین، انتقال آب کشاورزی با لوله نیز در ۵۰۰ کیلومتر از اراضی کشاورزی شهرستان سبزوار اجرا شده است.


وی ادامه داد: با توجه به محدودیت منابع آب و افزایش روزافزون تقاضای آب با اجرای طرح های آبیاری تحت فشار، کم فشار، انتقال آب با لوله و ایجاد کانال بتنی، عملکرد آب مصرفی بخش کشاورزی شهرستان سبزوار افزایش یافته است.
سبزوار دارای ۳۵ هزار هکتار کشتزار، ۱۶ هزار هکتار عرصه باغی و حدود ۲۰ هزار بهره بردار بخش کشاورزی است. این شهرستان در ۲۳۰ کیلومتری غرب مشهد مقدس قرار دارد.

منبع خبر :ایرنا

ادامه مطلب
ژوئن 18, 2019

کشت هیدروپونیک

کلمه هیدروپونیک از ترکیب دو واژه یونانی هایدرو به معنای آب و پونوس به معنای کار و تلاش ساخته شده است. این کلمه را اولین بار دکتر گریک استاد یکی از دانشگاه‌های کالیفرنیا به کار گرفت هایدروپونیک روشی برای کشت گیاهان، بدون خاک است. اساس سیستم هیدروپونیک آب است.

هیدروپونیک که به آن «آب‌کشت» هم گفته می‌شود، درواقع گونه‌ای از کشت گیاهان است که در آن با حذف خاک، پرورش گیاه در آب انجام شده و املاح و مواد مغذی نیز به‌صورت کنترل شده به گیاه داده می‌شود.
در این نوع کشت لازم است فردی که از تخصص و دانش کافی برخوردار است، نیازهای غذایی گیاه را اندازه‌گیری کرده و عناصر مختلف را به میزان مورد نیاز گیاه به آن برساند. همین ویژگی باعث می‌شود نتوان با رویکرد سنتی که گاهی در کشت خاکی شاهد آن هستیم، در حوزه هیدروپونیک وارد شد و فعالیت کرد.
افزون بر این، در یک گلخانه هیدروپونیک عواملی همچون حرارت، نور، رطوبت و حتی محلول‌دهی به گیاه از یک برنامه زمان‌بندی شده مشخص تبعیت می‌کند. این باعث می‌شود تجهیزات مختلفی برای انجام کشاورزی به‌صورت هیدروپونیک مورد نیاز باشد که همین مسئله سرمایه مورد نیاز برای کار را به‌شکل قابل‌توجهی افزایش می‌دهد.
بارزترین خصیصه کشاورزی به شیوه هیدروپونیک کاهش چشم‌گیر مصرف آب است. این مسئله برای کشور ما که در حوزه منابع آبی شرایط نامطلوبی دارد، از اهمیت زیادی برخوردار است.

آمار مختلفی از میزان مصرف آب در بخش کشاورزی منتشر می‌شود که بین ۷۰ تا بیش از ۹۰ درصد کل مصرف آب کشور متغیر است. همین نسبت برای کشوری همچون ایران که در منطقه‌ای کم‌آب و کم‌بارش واقع شده، نشان از اهمیت کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی دارد؛ مسأله‌ای که هیدروپونیک می‌تواند یکی از راه‌کارهای حل آن باشد.
از قضا اقلامی که قابلیت کشت به‌صورت هیدروپونیک را دارند، از نظر میزان مصرف آب پرمصرف به‌شمار می‌روند. گونه‌های مختلف صیفی‌جات و سبزیجات ازجمله اقلامی هستند که به این شکل کشت می‌شود.

کشت هیدروپونیک چیست

در سال‌های اخیر استفاده از سیستم کشت هیدروپونیک در گلخانه‌های کشور بسیار مورد استقبال قرار گرفته است.
سیستم کشت هیدروپونیک عمودی در حقیقت یک روش بسترساز برای کشت هیدروپونیک است که با افزایش تراکم کشت گیاه سبب افزایش بهره وری از یک مساحت ثابت تحت کشت می‌شود.

با استفاده از این روش کشت و با توجه به هزینه اولیه آن که معادل سایر روش‌های بسترسازی معمول است، می‌توان راندمان تولید محصول در گلخانه یا زمین مورد نظر را تا ۳۰ درصد افزایش داد و با توجه به ثابت ماندن هزینه‌های مربوط به گرمایش و سرمایش و همچنین هزینه‌های بسترسازی، میزان تولید خالص نیز افزایش می‌یابد.

این روش قبلاً در کشور‌های دیگر با موفقیت اجرا شده است و برای کشت انواع میوه و سبزی و حتی گل‌های کوچک بسیار مناسب است و با اعمال تغییرات اندکی در نحوه پیاده سازی سیستم می‌تواند تقریباً در هر گلخانه‌ای مورد استفاده قرار گیرد.

از این روش به دلیل کاهش چشمگیر مصرف آب می‌توان در مناطق کم آب کشور نیز استفاده کرد. همچنین این روش کشت، قابلیت انطباق با روش کشت آکوپونیک و سیستم‌های هیدروپونیک را نیز داراست.

کیفیت بالای محصول تولید شده به جهت قرار گرفتن در ارتفاع و چرخش ۳۶۰ درجه‌ای و سهولت کار در تمام مراحل کشت از دیگر مزایای این روش است.

در واقع هیدروپونیک (آبکشت) علم و فن کاشت گیاهان بدون خاک است. ریشه‌ها در هوا که باید بسیار مرطوب نگه داشته شوند یا در آب که باید خوب تهویه شود یا در برخی مواد جامد غیر از خاک که رطوبت را در خود نگه می‌دارد رشد می‌کند. آب موجود در اطراف ریشه‌ها که غذا و اکسیژن مورد نیاز گیاه را تامین می‌کند حاوی ترکیبات متعادلی از مواد غذایی است.سه روش اصلی و مناسب برای کشت هیدروپونیک 

الف. ـ. کشت در مواد دانه بندی شده: مواد دانه بندی شده شامل ذراتی کوچک با خاصیت شیمیایی خنثی است.

ب. ـ. کشت در پشم شیشه: پشم شیشه الیاف اسفنج مانندی است که منشاء مواد آن سنگ‌های آتشفشانی است.

ج. ـ. کشت در آب: در این روش ریشه‌ها در ترکیب آب با هوا و در داخل آب رشد می‌کنند.

نیاز‌های شیمیایی ریشه یا کل گیاه را می‌توان با محاسبه دقیق مقدار عناصر محلول غذایی در منطقه ریشه برآورد کرد و تعادل شیمیایی محلول را نیز حفظ نمود.

پرورش گیاهان به روش هیدروپونیک تا قبل از دکتر گریک صرفاً در حد تحقیقات آزمایشگاهی و یا به صورت موردی در برخی تمدن‌های باستانی مطرح بوده است بدون آنکه درک صحیح و مناسبی از این روش وجود داشته باشد. دکتر گریک به تشخیص خود درباره ظرفیت و دامنه توسعه تجاری هیدروپونیک و مشاهداتش در مورد تکنیک‌های آزمایشگاهی به کار گرفته شده باور داشت و بر آن بود که این آزمایش‌ها را با هدف توسعه یک حرفه تجاری ادامه دهد.گزارشات اخیر نشان می‌دهد که در حال حاضر بیش از یک میلیون خانواده در امریکا دارای دستگاه‌های کشت بدون خاک بوده که از آن جهت تولید مصرف خانگی استفاده می‌شود. فرانسه، کانادا، افریقای جنوبی، هلند، ژاپن، استرالیا، و آلمان از جمله کشور‌های پیشرو در زمینه کشت هیدروپونیک می‌باشند.

در ایران کشت هیدروپونیک محصولات سبزی، صیفی و برخی میوه‌ها مانند توت فرنگی رونق قابل توجهی نیافته است. اما در برخی از نقاط ایران مانند شهر‌های هشتگرد کرج، کرمانشاه، تهران و جزیره کیش تولید محصولات باغی به روش کشت هیدروپونیک و به صورت تجاری گسترش یافته است.مزایای کشت هیدروپونیک

۱- امکان پرورش گیاهان به روش هیدروپونیک، درتمام نقاط وجود دارد. محصولات هیدروپونیک را می‌توان در مناطقی که دارای خاک‌های نامناسب و یا خاک‌های آلوده به بیماری هستند، نیز پرورش داد.

۲- تراکم در واحد سطح کشت هیدروپونیک بالا است. در کشت هیدروپونیک می‌توان برخی از محصولات را در مکانی کوچک درمدت کوتاهی، پرورش داد. همچنین در کشت هایدروپونیک این امکان وجود دارد که بتوان محصولات را در چند سطح یا طبقه بر روی یکدیگر، کشت کرد. با توجه به این که هزینه‌های حمل محصولات به بازار هزینه بالایی را شامل می‌شود، می‌توان با احداث گلخانه در مرکز شهر، مقدار بعد مسافت و هزینه حمل را کاهش داد. مزارع هایدروپونیک خود صرف نظر از ارزشمندی زمین، دارای ارزش افزوده است.

۳- میزان کار سنگین کاهش می‌یابد. کار‌ها و تلاش‌هایی مانند شخم زدن خاک، انجام کشت، ضدعفونی کردن بذر و آبیاری و دیگر فعالیت‌های مرسوم و رایج، در کشت هیدروپونیک بعضاً وجود ندارد.

۴- حفظ و نگهداری بهتر آب، امکان پذیر می‌شود. در یک طرح مناسب هیدروپونیک، آب مورد استفاده در مقایسه با کشت محصولات باغی در خاک به مراتب کاهش می‌یابد.

۵- مشکلات ناشی از وجود آفات و بیماری‌ها کاهش می‌یابد. در کشت هیدروپونیک، نیاز به ضد عفونی کاهش می‌یابد. در سیستم‌های کشت در محلول غذایی می‌توان بیماری‌های خاکزی گیاه را به آسانی ریشه کن کرد. همچنین در سیستم‌های کشت هایدروپونیک احتمال مبارزه با بیماری‌های خاکزی انسانی، کاهش می‌یابد. این امکان وجود دارد که بیماری‌ها از فضولات حیوانات یا میکروارگانیسم‌های خاک به گیاهان سرایت کرده و منجر به بیمار شدن آن‌ها شود که البته وقوع این مسئله در کشور‌های توسعه یافته نادر است.

۶- مشکل علف‌های هرز، ریشه کن می‌شود. به علت خالص بودن بستر‌های کشت و امکان ضدعفونی کردن آسان آن، بذر علف‌های هرز در آن وجود ندارند.

۷- میزان تولید محصول افزایش می‌یابد. تولید در کشت هایدروپونیک بالا بوده و این مسئله از نظر اقتصادی حتی استفاده از زمین‌های گران قیمت را توجیه پذیر می‌سازد.

۸- حفظ و نگهداری مواد غذایی آسان می‌شود. با ایجاد سیستم‌های بازیافتی یا چرخشی همواره می‌توان محلول‌های غذایی هیدروپونیک مورد استفاده مجدد قرار گیرد و امکان آلودگی زمین و آب رودخانه‌ها را به حداقل رساند.

۹- به کنترل شرایط محیطی کمک می‌شود. چون در گلخانه هیدروپونیک عواملی، چون نور، حرارت، رطوبت و ترکیب گاز‌های جو گلخانه و حتی محلول دهی طی یک برنامه زمان بندی شده است سریعاً می‌توان شرایط محیطی را کنترل کرد.

۱۰- کنترل شیمیایی منطقه رشد ریشه آسان است. مسمومیت‌های ناشی از وجود نمک‌های معدنی محلول غذایی را می‌توان با شستشو از محیط ریشه، خارج کرد. همچنین مقادیر pH و EC (قابلیت هدایت الکتریکی) را می‌توان، تنظیم نمود. علاوه بر این در سیستم هیدروپونیک، می‌توان از بروز مشکلات ناشی از تجمع نمک‌های معدنی در منطقه رشد ریشه که در کشت‌های خاکی اتفاق می‌افتد جلوگیری نمود، به خصوص اگر از محلول غذایی با کیفیت خوب استفاده شود.

۱۱- استقرار گیاهان جدید آسان‌تر است. لطمات ناشی از جابجایی گیاهان در سیستم هیدروپونیک، کاهش می‌یابد.

۱۲- آیش در برنامه تناوب کشت محصولات، وجود ندارد. از تمامی سطح کشت موجود در همه زمان‌ها می‌توان استفاده کرد.

باغبانان و پرورش دهندگان مبتدی که می‌خواهند فعالیت در زمینه هیدروپونیک را شروع کنند، می‌توانند این کار را در منزل خود آغازکرده و هر زمان که امکاناتی برای ساخت و راه اندازی سیستم کشت در محلول غذایی برایشان فراهم شد، آنگاه فعالیت خود را در مقیاس کوچک و ساده فنی، شروع کنند.

سیستم هیدروپونیک

منظور از سیستم هیدروپونیک ، ابزار و تجهیزاتی می باشد که همانند یک بسته هماهنگ جهت رشد گیاهان بصورت هیدروپونیک استفاده می شوند. در حال حاضر شش روش کلی برای سیستم هیدروپونیک وجود دارد :

  • تکنیک نوار غذایی (NFT)
  • تکنیک شناوری
  • هواکشت
  • سیستم مویینگی
  • سیستم قطره ای
  • تکنیک غوطه وری (DWC)

در تمامی روش های کشت هیدروپونیک بستر کشتی که گیاه در آن قرار می گیرد، خنثی است و فاقد مواد مغذی می باشد و تغذیه گیاه توسط محلول های غذایی خاص  از پیش تهیه شده  صورت می گیرد. هنچنین برخی  روش های ترکیبی توسط متخصین این فن بوجود آمده که بعنوان سیستم های ترکیبی مطرح می شوند.

یکی از جدیدترین سیستم های هیدروپونیک که باید به آن اشاره شود آکوآ پونیک می باشد که عبارت است از پرورش ماهی و گیاه بصورت ترکیبی در یک سیستم.

بنابراین سیستم هیدروپونیک می تواند بعنوان کشت شنی، کشت ماسه ای ، کشت آبی و ورمی پونیک دسته بندی شود.

توضیح بیشتر در رابطه با سیستم هیدروپونیک

بطور کلی شش روش اصلی برای سیستم هیدروپونیک وجود دارد که تمام آنها بر یک پایه عمل می کنند: رشد محصول در محیط فاقد خاک. در برخی از سیستم های هیدروپونیک گیاهان داخل مواد خنثی در ردیف های طولانی یا در داخل ظروف و گلدان ها  بصورت انفرادی کشت می شوند و  توسط پمپ (گردش محلول غذایی) و یا خاصیت مویینگی ریشه  مواد غذایی را دریافت می کنند. در برخی سیستم های دیگر واسطه ای وجود ندارد و ریشه گیاهان در آب و یا هوای خالص آویزان می شوند.

از طرفی در تقسیم بندی دیگر می توان سیستم های هیدروپونیک را به  دو بخش فعال و غیر فعال تقسیم کرد. سیستم مویینگی یک نوع سیستم غیر فعال می باشد که در آن محلول غذایی توسط نیروی جاذبه و نیروی مویینگی در اختیار گیاه قرار می گیرد. در سیستم های فعال محلول غذایی توسط پمپ بصورت چرخشی حرکت می کند و در اختیار ریشه گیاه قرار می گیرد و در انتها محلول غذایی مصرف نشده مجددا توسط نیروی جاذبه به تانکر اصلی باز می گردد.

در بین شش روش  سیستم هیدروپونیک  رایج ترین روش سیستم فعال شناوری می باشد که در آن محلول غذایی توسط پمپ در اختیار ریشه گیاه قرار می گیرد و گیاهان در ردیف های  طولانی و باریک که دارای شیب کمی نیز می باشند رشد می کنند. در این سیستم ردیف ها  بصورت مایل قرار گرفته اند و محلول غذایی در اثر نیروی جاذبه پس از حرکت در طول ردیف ها  مجددا به تانکر اصلی بازمی گردد و در صورت نیاز مجددا توسط پمپ ، محلو ل غذایی در اختیار گیاه قرار می گیرد. این چرخه تا پایان رشد گیاه ادامه خواهد داشت.

 

راهنمای کاربردی کشت هیدروپونیک (کشت بدون خاک)” را جهت دانلود به شما مخاطبین گرامی تقدیم می نماییم. این کتاب که در سال ۲۰۰۵ میلادی توسط انتشارات CRC منتشر شده، با بیانی ساده و کاربردی به مبحث کشت هیدروپونیک پرداخته است.

منابع: https://www.maximumyield.com – کشتزار پایگاه تخصصی آموزش کشاورزی، گیاهپزشکی -شبکه خبری آموزشی گیاهان دارویی

ادامه مطلب
آوریل 13, 2019

سیل و فواید آن

بدون شک سیلاب بعنوان یک بلای طبیعی شناخته شده است . ولی در عمل سیلاب هم از نظر تلفات جانی و هم از نظر خسارات مالی مهیب ترین بلای طبیعی در جهان محسوب می شود
از سال ۱۹۸۸ تا ۱۹۹۷ حدود ۳۹۰۰۰۰ نفر در اثر بلایای طبیعی در جهان کشته شدند که ۵۸ درصد مربوط به سیلاب، ۲۶ درصد در اثر زلزله ۱۶ درصد در اثر طوفان و بلایای دیگر بوده است. خسارات کل در این ۱۰ سال حدود ۷۰۰ میلیارد دلار بوده است که به ترتیب ۳۳، ۲۹، ۲۸ درصد مربوط به سیلاب، طوفان و زلزله بوده است. در این رابطه نکته نگران کننده، روند افزایشی تلفات و خسارات سیلاب در جهان در دهه های اخیر بوده است. افزایش جمعیت و دارایی ها در سیلابدشتها تغییرات هیدرو سیستمها و اثرات مخرب فعالیتهای انسانی از دلایل عمده این روند افزایش بوده است.

تعریف سیل

سیل در حقیقت افزایش ارتفاع آب رودخانه و مسیل و بیرون زدن آب از آن و اشغال بخشی از دشت‌های حاشیه رودخانه می‌باشد که می‌تواند با غرقاب نمودن منطقه باعث وارد آمدن خسارات بر ساختمان و تاسیسات عمومی شده و تلفات انسانی و دامی به همراه داشته باشد در مواردی نیز سیل می‌تواند ناشی از افزایش سطح آب دریاچه و یا دریا باشد که در این موارد جریان بادهای شدید تاثیر زیادی خواهد داشت.

در هنگام بارش باران و برف, مقداری از آب جذب خاک و گیاهان می شود, درصدی تبخیر میشود و باقیمانده جاری شده و رواناب نامیده می شود. سیلاب زمانی روی می دهد که خاک و گیاهان نتوانند بارش را جذب نموده و در نتیجه کانال طبیعی رودخانه کشش گذردهی رواناب ایجاد شده را نداشته باشد. بطور متوسط تقریبا ۳۰ درصد بارش به رواناب تبدیل می شود که این میزان با ذوب برف افزایش می یابد. سیلابهایی که بصورت متفاوت روی می دهد منطقه ای به نام سیلابدشت را در اطراف رودخانه بوجود می آورند.

سیلابهای رودخانه اغلب ناشی از بارش های شدید می باشد که در برخی موارد همراه با ذوب برف می باشد. سیلابی که بدون پیش هشدار یا پیش هشدار کمی در رودخانه جاری شود تند سیل نامیده می شود. تلفات جانی این تند سیلابها که در حوزه های کوچک بوقوع می پیوندند عموما بیشتر از تلفات جانی سیلابهای رودخانه های بزرگ می‌باشند .

روشهای اصلی مهار سیلاب از زمانهای دور بکار گرفته می شوند. اینها شامل احیاء جنگلها ، احداث سیل بندها ، سدها ، مخازن و کانالهای سیلاب بر می باشند.

در زمانهای دور در کشور چین در کناره های رودخانه زرد سیل بندهای طویلی احداث گردید . تصور سازندگان این سیل بندها این بود که با محدود کردن رودخانه ، احداث سیل بندها موجب افزایش سرعت و فرسایش و عمیق تر شدن بستر می شوند و در نتیجه گذردهی رودخانه افزایش می یابد. بر خلاف تصور اولیه ، احداث سیل بندها موجب بالا آمدن بستر رودخانه گردید و بجای آن در گستره وسیعی رسوب گذاری شود این امر در محدوده سیل بندها صورت می گرفت. با بالا آمدن بستر رودخانه اجباراً ارتفاع سیل بندها نیز افزایش یافت و پس از ۴۰۰۰ سال بستر رودخانه در برخی نقاط به حداکثر ۲۱ متر بالاتر از دشتهای اطراف رسید. در سال ۱۸۸۷ ، یکی از بدترین سیلابهای تاریخ در این رودخانه بوقوع پیوست و یک میلیون نفر در اثر این سیلاب کشته شدند. سیل بندهایی که در قرون وسطی در رودخانه های پو ، دانوب ، راین ، رون و ولگا احداث شده اند در قرن بیستم با برنامه احیاﺀ جنگلها واحداث مخازن تقویت شده اند.

عوامل اصلی ایجاد سیل

از زمان‌های ماقبل تاریخ، مردم بجهت دسترسی به سیستم حمل و نقل ارزان و راحت و همچنین داشتن دسترسی به منابع غذائی و تجارت، در کنار دریاها و رودخانه‌ها مسکن می‌گزیدند؛ چنانچه جمعیت انسانی در کنار منابع طبیعی آبی متمرکز نبودند، هیچ نگرانی از بروز سیل وجود نداشت؛ ولی به هرحال وجود خاک حاصلخیز کنار رودخانه‌ها منوط به جاری شدن سیلاب‌های متعدد و وجود انواع رسوب گذاری‌های عادی همراه با آن می‌باشد.

سیلاب‌های برخاسته از دریا قدرت ایجاد طغیان‌ها یا در هم نوردیدن استحکامات ضد سیل مانند سیل شکن‌ها و همچنین صاف کردن تپه‌های شنی یا پر کردننواحی گود زمین را دارا است؛ بنابراین در زمین‌های ماورای این استحکامات ساحلی امکان سیل گرفتگی و آسیب دیدگی متصور است. عواملی مانند طوفان‌های سهمگین طوفان‌های برق آسا، جزر و مد بلند، پدیده تسونامی یا ترکیب این‌ها، باعث ایجاد سیلاب‌های دریایی می‌گردند. از آنجائیکه اکثر مناطق شهری در کنار ساحل بنا شده‌اند، این تهدید جدی در تمام نقاط جهان وجود دارد.

بسیاری از رودخانه‌ها که در مرزهای زمین‌های نسبتاً مسطح جاری هستند، دشت‌های سیلابی را تشکیل می‌دهند. در هنگام شدید بودن سیل، جمع شدن گل ولای بروی زمین‌های زراعی باعث کاهش حاصل خیزی آن‌ها خواهد گردید. در فرهنگ‌های کشاورزی اولیه، ارتباط چرخه سالیانه سیل و سال زراعی از اهمیت بالایی برخوردار بوده بخصوص در مورد مصریان باستان ساکن در مجاورت رود نیل و ساکنان بین‌النهرین در کنار رودخانه‌های دجله و فرات.

سیل معمولاً زمانی بوقوع می‌پیوندد که یک سطح پست زمین از آب پر شده باشد. بدترین حالت‌های سیل رودخانه‌ای معمولاً در زمین‌های حاشیه‌ای یک رود جاری می‌شود. به عنوان نمونه می‌توان از سیل‌های کوئینزلند در ژانویه سال ۱۹۹۹ نام برد که در آن بخش جنوب شرق کوئینزلند بزیر آب فرورفت. سیل زمانی رخ می‌دهد که خاک و پوشش گیاهی یک منطقه توانایی جذب کامل آب را نداشته باشد. در این زمان حجم آب به صورت غیرقابل کنترل از طریق کانال‌های رودخانه‌ای یا حفره‌های طبیعی یا مخازن آب دست‌ساز بشر، ریزش می‌نماید.

سیل‌های دوره‌ای به صورت طبیعی در بسیاری از رودخانه‌ها رخ داده و باعث بوجود آمدن مناطقی بنام دشت‌های سیلابی می‌گردد. علت وقوع این سیلاب‌ها بارش باران‌های شدید و گاهی نیز توأم با ذوب برف است که باعث طغیان رودخانه و جاری شدن آب در زمین‌های حاشیه‌ای رود می‌شود. نام سیلابی که به یکباره و بدون هیچ فرصت قبلی ایجاد و جاری می‌شود، سیل آنی است. سیلاب‌های آنی معمولاً در اثر بارش بیش از حد در یک منطقه نسبتاً کوچک ایجاد می‌گردند. از سوی دیگر سیل نواحی ساحلی نیز بر اثر بادهای شدید سطح اقیانوس یا بواسطه امواج حاصله از زمین لرزه‌های کف دریا بوجود می‌آید. البته شمار عوامل ایجاد سیل زیاد است.

باران‌های موسمی در کشورهای استوایی مانند بنگلادش، توانایی ایجاد سیل‌هایی خانمان برانداز را دارند. طوفان‌های دریایی موسوم به هاریکان نیز دارای خصوصیاتی هستند که در کل توان ایجاد سیل‌های مخرب را دارند. نام یکی از این خصوصیات طوفان‌های برق آسا (سیل دریایی که ارتفاع آن به ۸ متر می‌رسد) است که در اثر حرکت هاریکان دریایی به سمت ساحل بوجود می‌آید. از انواع دیگر این علل

ترکیب حجم بالای نزولات آسمانی با هاریکان است. مرکز هاریکان از فشاری بسیار پائین برخورد بوده و بنابراین در موقع طوفان، سطح دریا چندین متر به بالا کشیده می‌شود. این نوع از سیل‌های ساحلی بطور مکرر در بنگلادش رخ می‌دهند.

سر منشأ سیل‌های ساحلی در اروپا طوفان‌های سهمگین اطلس هستند که باعث وارد شدن فشار به آب و راندن آن به سمت ساحل می‌گردند. خصوصاً اگر این فرایند با جزر و مد شدید همراه شود، تخریب گر خواهد بود.

سیل‌های آنی ناشی از ذوب برف کوه‌ها، تحت شرایطی نادر و با امتزاج با امواج گرم، به عاملی مخرب تبدیل می‌شوند که باعث ازبین رفتن جان ومال مردم می‌شوند.

زمین لرزه‌های کف دریا، فعالیت جزایر آتشفشانی که بشکل‌گیری مواد مذاب (مانند ترا یا کراکاتتاو) می‌انجامند و ریزش خاک کف دریا بر طبقات قاره‌ای تماماً آبستن موج‌های جزر و مدی بنام تسونامی هستند که باعث تخریب مناطق ساحلی خواهند شد. گزینه «تسونامی» را جهت آشنائی با جزئیات کامل این نوع سیل دریایی، ببینید.

سیل‌ها از متداول‌ترین فجایع طبیعی در سراسر جهان بحساب می‌آیند. از اینرو، بیمه کردن اموال در مقابل نابودی ناشی از وقوع سیل امری بسیار دشوار یا غیرممکن است، زیرا بروز سیل امری نسبتاً قابل پیش‌بینی محسوب می‌گردد.

همه عیب سیل گفتیم، هنرش همی بگوییم

سیل به انتشار وتوزیع مواد ارگانیک، و توزیع رسوبات در دشت‌های سیلابی کمک می‌کند. رطوبت مناسب خاک که پس از سیلاب‌ها ایجاد می‌شود سبب تثبیت پوشش گیاهی و پی‌آمدهای ناشی از آن نظیر جلوگیری از توسعه بیابان‌ها و پدیده‌هایی نظیر ریزگردها می‌شود.

سیل سبب تقویت و تجدید حیات تالاب‌ها شده و به این ترتیب بر رخدادهای مهم حیات پرندگان آبی نظیر مهاجرت، تخم‌گذاری و زادآوری آن‌ها مؤثر است. سیل سال ۲۰۱۶ در نیوساوت ولز استرالیا این پدیده را در مقیاس ده‌ها هزار پرنده ایجاد کرد.

مقیاس زمانی عاملی تعیین‌کننده برای ارزیابی اثرات سیل است. آن‌چه در کوتاه‌مدت برای برخی افراد و خانواده‌ها، خسارت فاجعه‌بار به حساب می‌آید، در درازمدت برای گیاهان و جانورانی که در مناطق سیل‌خیز زندگی می‌کنند و خود را با آن تطبیق داده‌اند، تضمین‌کننده کارکرد درست و حیات زیست‌بوم زندگی آن‌هاست. آن‌ها زندگی خود را با دوره‌های سیلاب تطبیق داده و تنظیم می‌کنند.

تالاب‌ها و سایر پیکره‌های آبی با سیل احیا می‌شوند و این بر کیفیت آب‌های در دسترس انسان‌ها و سایر موجودات، و حتی کیفیت هوا مؤثر است. سیل مواد مغذی بسیاری را وارد تالاب‌ها کرده و تغذیه ماهیان سایر زیست‌مندان تالاب‌ها را تسهیل می‌کند.

سیل رسوبات بسیاری را در دشت‌های سیلابی انباشته می‌کند و زمین‌های کشاورزی با این رسوبات غنی‌تر می‌شوند. جمعیت‌های انسانی در طول تاریخ در همین دشت‌های سیلابی و آبرفتی نظیر نیل، رود زرد و سایر آبرفت‌ها ساکن شده‌اند. تخریب رژیم رودخانه‌ها و ممانعت از سیل به معنای تخریب سطح باروری خاک در این گونه دشت‌های سیلابی نیز هست.

سیلاب‌ها باعث تغذیه آب‌های زیرزمینی می‌شوند و از طریق تقویت پیکره‌های آبی، علاوه بر فواید محیط‌زیستی این پیکره‌های آبی، امکانات تفریحی و توریستی آن‌ها را نیز تقویت می‌کنند. سیلاب‌ها زمین‌های شور شده را می‌شویند و از میزان آلودگی‌های ناشی از سموم و کودهای شیمیایی انباشته و متمرکزشده در اراضی می‌کاهند.

سیل سبب تخریب‌های اقتصادی در منطقه سیل‌زده می‌شود اما هم‌زمان سبب تشدید فعالیت‌های اقتصادی در خارج منطقه سیل‌زده و هم‌چنین تشدید فعالیت اقتصادی برای بازسازی می‌شود. غنی ساختن اراضی کشاورزی و هم‌چنین در دسترس قرار دادن آب بیشتر برای فعالیت‌های صنعتی، توریستی و خدماتی، فواید اقتصادی فراوانی برای سیل ایجاد می‌کنند.

ارزیابی واقع‌بینانه از سیل در چارچوب موازنه خسارات سیل، که خود به دو دسته پولی (تخریب زیرساخت‌ها، از دست رفتن مشاغل، ساعات از دست‌رفته کار و مزارع تخریب‌شده) و غیرپولی (نظیر از دست رفتن جان انسان‌ها و رنج سیل‌زدگان) تقسیم می‌شوند؛ و منافع سیل به دست می‌آید. عنصر زمان بسیار تعیین‌کننده است. خسارات در کوتاه‌مدت وارد می‌شوند اما فواید عمدتاً در طول زمان و در چارچوب «خدمات اکوسیستمی» به دست می‌آیند.

تحلیل ریسک در این میان نقش مهمی ایفا می‌کند. سیل آن‌گونه نیست که به‌طور کامل قابل پیشگیری و مقابله‌پذیر باشد. بنابراین همواره میزانی از خطر سیل وجود دارد و جوامع باید فواید اقتصادی و اجتماعی ناشی از قرار گرفتن در معرض سیل (نظیر سکونت در دشت‌های حاصل‌خیز سیلابی و منافع ناشی از آن) را با خسارات دوره‌ای ناشی از بروز سیل، متوازن سازند.

جوامع باید به گونه‌ای رفتار کنند که خسارات و بالاخص خسارات غیرپولی سیل را به حداقل برسانند. این همان عقلانیتی است که در پس سیل خفته است و باید آن‌را در نظام حکمرانی محیط‌زیستی، اقتصادی و سیاسی جامعه جست‌وجو کرد. این عقلانیت، سیل را از رخداد طبیعی خطرناک، به رخدادی که می‌توان با آن تطابق یافت و توأمان از فواید آن بهره‌مند شد بدل می‌سازد. «گزارش ملی سیلاب‌های اسفند ۹۷ و فروردین ۹۸»، راهی به سوی خلق و بسط این عقلانیت است.

 

منابع :  www.jamaran.ir دکتر محمد فاضلی : عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

fa.wikipedia.org و  http://profsite.um.ac.ir

ادامه مطلب