۶ آبان ۱۳۹۷

آبیاری زیر سطحی (روش فیلتر سنگریزه ای)

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی با اجرای برنامه تحول آموزشی – ترویجی احیای دریاچه ارومیه، گام موثری در کاهش مصرف آب کشاورزی برداشته است.
این برنامه به منظور افزایش دانش کاربردی و مهارت های فنی باغداران حوضه دریاچه ارومیه اجرا و در این میان استفاده از روش فیلتر سنگریزه ای در باغ های پسته و بادام، موجب کاهش چشمگیر مصرف آب شده است.

به گفته کارشناسان جهاد کشاورزی اجرای این روش به کاهش ۸۰ درصدی مصرف آب در باغ های پسته و همچنین کاهش ۵۰ درصدی مصرف آب در باغ های بادام منجر شده است، هر چند هدف از اجرای این طرح هم در واقع تغییر رفتار حرفه ای کشاورزان در استفاده از آب بوده است و رغبت کشاورزان به استفاده از این طرح، از موفقیت آن حکایت دارد.
به گفته دکتر جمشید یار احمدی؛ مجری طرح فیلتر سنگریزه ای، در این روش ۳ تا ۴ لوله پلیکا در عمق ۵۰ سانتی متری اطراف نهال تعبیه و آب به محیط ریشه منتقل می شود.

صرفه جویی چشمگیر آبی با روش فیلتر سنگریزه ایوی می گوید: این طرح در باغ های پسته روستای قبچاق از توابع شهرستان اسکو و همچنین باغ های بادام روستای خانمیر شهرستان آذرشهر اجرا و با استقبال کشاورزان مواجه شده است چرا که در مصرف آب باغ های آنان، صرفه جویی قابل توجهی شده است.
دکتر یار احمدی یادآور می شود: با مقایسه این روش و روش های آبیاری سنتی و تحت فشار، علاوه بر صرفه جویی قابل توجه در مصرف آب و افزایش راندمان آبیاری، میزان محصولات کشاورزی هم افزایش یافته است.
وی، کاهش میزان تبخیر در سطح خاک و حذف علف های هرز در اطراف و سطح خاک باغ ها را از دیگر مزایای طرح فیلتر سنگریزه ای برشمرد.
یادآور می شود: اجرای مرحله نخست طرح تحول آموزشی – ترویجی احیای دریاچه ارومیه در شهرستان های واقع در حوضه آبریز دریاچه ارومیه با موفقیت به پایان رسید و اجرای مرحله دوم آن هم از اوایل امسال آغاز شده است.

این نوشته مانند سایر نوشته های rooinkala در حال مطالعه و بروزرسانی است.

ادامه مطلب
۱ تیر ۱۳۹۶

آبیاری درختان پستـه

انواع روش آبیاری پسته

آبیاری سطحی :

الف) آبیاری نواری (کرتی) :

این روش به زمینی نسبتاً مسطح (شیب کمتر از ۱% ) و آبی با دبی زیاد نیاز دارد. طول و عرض این نوارها، به شیب، بافت خاک و مقدار آب وابسته است. راندمان مزرعه ای این روش آبیاری بین ۴۰ تا ۸۰ درصد است. درصورتی‍ که سیستم جمع‍ آوری رواناب در انتهای نوارها موجود باشد راندمان افزایش می ‍یابد.

 ب) آبیاری شیاری (جوی و پشته ای)

شیارها در شکل‍های مختلفی درست می‍شوند تا آب را به پایین شیب هدایت نمایند. این روش معمولاً در اراضی که شیب آنها از ۲% تجاوز نمی‍نماید بکار برده می‍شود، در شیب‍های بیش از این، فرسایش خاک مشکل جدی خواهد بود.

 ج) روش آبیاری بابلر :

   این روش در حقیقت نوعی آبیاری سطحی است که آب بوسیله لوله‍ های پلی‍ اتیلن به پای درخت انتقال یافته و بوسیله یک فواره پلاستیکی (بابلر) آب به داخل کرت، حوضچه و یا کرتچه منتقل می ‍شود. در این روش بهتراست که زیر هر درخت تشتکی به قطر یک متر و حداکثر به قطر تاج درختان ایجاد و داخل آن آبیاری شود.

 

سیستم ‌‌آبیاری ناحیه ای (نقطه ای ) :

این روش آبیاری شامل آبیاری قطره ای (Trickle یا drip ) روی زمینی وآ‍‌بیاری قطره‍ای زیرزمینی،  آبیاری زیرزمینی با لوله‍ های سفالین یا لوله های متخلخل (تراوا از جنس پلی اتیلن)،  ‌بیاری بارانی میکرو یا میکروجت می باشد.

در این روش مقداری ‌آب بصورت دائمی به حجم محدودی در خاک از درون لوله‍ ای باریک یا وسائل مکانیکی دیگری که  امیتر (قطره چکان ) خوانده می‍ شود، داده  می ‍شود. حجم خاک خیس شده در اطراف درختان توسط این روش از خاک خیس شده توسط سایر روش‍ها کمتر است.

    پیشنهاد شده است که درختان بارور و مسن ۴۰ تا ۶۰ درصد (یا بیشتر)حجم خاک را به عنوان سطح خیس شده نیاز دارند این مقدار برای درختان جوان ۱۰-۵ درصد می‍باشد. در صورتیکه نفوذ‍پذیری خاک یا حرکت موئینه آب در خاک کم بوده و یا خوب نباشد‍، برای رسیدن به حجم خیس مورد نیاز  لازم است تعداد خیس کننده و یا محل خروج ‌آب (قطره چکان‍ها یا امیترها) افزایش یابد.

    درختان بزرگ‍تر و مسن ممکن است در یک خاک لومی (Loamy) به بیش از ۸-۶ و درختان جوان به یک قطره ‍چکان نیاز داشته باشند.

نکات مهم :

   بهتراست باغ‍های پسته (بیش از ۱۲ سال سن ) حداقل هر ۳۰ روز یک بار آبیاری شوند این دور مناسب باغ‍های است که خاک آنها بافت متوسط داشته باشند. در صورت امکان در ماه‍های گرم‍تر بهتر است از دور آبیاری حدود ۱۰ روز کم گردد. اگر بافت سنگین باشد دور آبیاری ماه‍های خنک (فروردین تا خرداد، شهریور و مهرماه) و ماه‍های گرم (تیر و مرداد ) را می‍توان ۵ تا ۱۰ روز افزایش داد. (برحسب  این‍‍که بافت نسبتاً رسی یا کاملاً رسی باشد). آب مورد نیاز نهال پسته حدود ۴۰۰۰ متر مکعب در هکتار در سال برای نهال ۴ تا ۵ ساله خواهد بود، اما در مجموعه حاضر همین عدد برای آبیاری نهال یکساله هم توصیه شده است و به علت این که گیاه پسته در سال اول تازه به محل اصلی منتقل شده است و چندان توسعه ریشه‍ای ندارد پس نیاز واقعی آن بسیار کمتراز ۴۰۰۰ متر مکعب است و حتی چیزی کمتر از ۱۰۰۰ متر .مکعب در هکتار در سال اول می ‍باشد. چون با روش غرقابی نمی توان این مقدار را به سطح زمین داد، لذا عدد بیشتری که با این روش تناسب دارد ذکر شده است

    اثر کمبود آب را در برگ درختان پسته می‍ توان بوضوح مشاهده کرد، زیرا در هنگام کم آبی رنگ برگ‍ها و درختان از سبز تیره به سبز کم رنگ و مایل به زرد تبدیل می‍ شود.

   بطور‍کلی پسته در ردیف گیاهان ریشه عمیق طبقه بندی می‍شود . ریشه‍ ها به علت حجم و عمق زیادی که اشغال کرده و درخاک فرو می ‍روند، باعث بروز مقاومت درخت، در شرایط نامساعد طبیعی و از جمله خشکی شده و در این شرایط زنده باقی می ‍ماند.

    در این جا این نکته را باید در نظر داشت که عادت ریشه به رشد عمق تحت شرایط مدیریتی مختلف، نوع پایه و بافت‍های مختلف خاک تغییر یافته و حتی گاهی در عمق .بیش از ۲ متر ریشه ای مشاهده نمی شودو گسترش ریشه ها اکثرا جانبی است.

   مقاومت به شوری حد وحدودی دارد و متجاوز از آن گیاه پسته، با افزایش شوری کاهش محصول داشته و در صورت افزایش شوری نهایتاً خشک می ‍شود. پس از مقاومت به شوری به معنی شور دوست بودن نیست .حساس‍ترین دوره آبیاری گیاه، قطع آب در زمان گلدهی (فروردین ماه) و رشد مغز (تیرماه )است و مهمترین آب .برای خندان شدن مغزهای پسته آب شهریور ماه یا آخرین آب قبل از رسیدن کامل محصول می باشد.

 

میزان آب مورد نیاز درختان پسته برای روشهای مختلف آبیاری برحسب مترمکعب درهکتار درسال

برای شرایط آب و هوایی شهرستانهای کرمان و رفسنجان 

آبیاری سطحی و غرقابینه هزار مترمکعب درهکتار در سال

آبیاری بابلــــــــــــر: هفت هزار مترمکعب درهکتار در سال

آبیاری قطـــــــره ای : پنج هزار مترمکعب درهکتار در سال

 حساسترین دوره آبیاری درختان پسته : تیرماه هنگام پرشدن مغز پسته

مهمترین آب برای خندان شدن دانه های پسته : آخرین آب قبل از رسیدن کامل دانه ها و برداشت محصول در اواخر مرداد و یا اوایل شهریورماه .

 حداکثر مساحت کرت در آبیاری سطحی برای خاکهای با بافت سنگین : یک هزارو دویست و پنجاه مترمربع یا پنجاه قصب

مناسب ترین دور آبیاری برای خاکهای با بافت متوسط در روش آبیاری سطحی : سی و پنج الی چهل  روز

مناسب ترین دور آبیاری برای خاکهای با بافت متوسط در روش آبیاری بابلـــر بیست روز

مناسب ترین دور آبیاری برای خاکهای با بافت متوسط در روش آبیاری قطره ای ده روز و در صورت شور بودن آب شش الی هفت روز

دوره های ذکر شده بطور متوسط بوده و در صورت امکان در ماههای گرم سال بایستی کمتر از این مقدار و برای ماههای سرد سال بایستی بیشتر از این مقدار در نظر گرفته شوند .

حداکثر طول نوار یا ردیف درختان در آبیاری سطحی برای خاکهای با بافت سنگین یکصد متر

حداکثر طول نوار یا ردیف درختان در آبیاری سطحی برای خاکهای با بافت متوسط پنجاه متر

حداکثر طول نوار یا ردیف درختان در آبیاری سطحی برای خاکهای با بافت سبـک سی متر میباشد

 

آبیاری نقطه ای مناسب ترین روش آبیاری باغات پسته

گفت و گو با مهندس سید ابوالفضل افصح هجری، باغدار پسته رفسنجانی

امروزه کشاورزی در کشور به دلیل محدودیت منابع آب با چالش جدی مواجه است. توسعه اراضی کشاورزی، بهره برداری بی رویه از منابع زیر زمینی، استفاده از روش های سنتی آبیاری،‌ عدم آشنایی کشاورزان به روش های نوین آبیاری و … از جمله مواردی است که باعث شده کشاورزی کشور نتواند به تمامی اهداف مورد انتظار دست یابد. این امر زمانی محقق خواهد شد که بخش کشاورزی از منابع موجود (آب، خاک، نیروی انسانی) به طور بهینه استفاده کند.
در زیر جهت آشنایی با یکی از فعالین بخش کشاورزی که سالیان دور به طور موروثی در منطقه رفسنجان به کاشت و تولید پسته اشتغال داشته است به گفت و گو پرداخته ایم. وی علاوه بر تولید پسته سال هاست که در تولید محصولات گلخانه ای در هشتگرد نیز اشتغال دارد. مهندس هجری که همواره سعی کرده از جدیدترین متدها در فعالیت خویش استفاده کند، اینک پس از تجربه انواع سیستم های آبیاری تحت فشار به تازگی جهت آبیاری درختان پسته از روش آبیاری نقطه ای بهره گرفته است.
مهندس سید ابوالفضل افصح هجری با مدرک مهندسی مکانیک، فارغ التحصیل دوره چهارم دانشگاه صنعتی شریف که سالیان متمادی در منطقه رفسنجان به کاشت و تولید پسته و در منطقه هشتگرد به تولید محصولات گلخانه ای به خصوص توت فرنگی اشتغال دارد، اکنون درصد عمده ای از باغات پسته خود را زیر پوشش روش جدید آبیاری نقطه ای  قرار داده است. وی سال هاست جهت آبیاری محصولات گلخانه ای و جالیزی، تجربه استفاده از انواع روش های آبیاری قطره ای را دارد.
مهندس هجری ابتدا در خصوص وضعیت آب کشاورزی در منطقه چنین اظهار داشت: به طور کلی استان کرمان از استان های کم آب کشور به حساب می آید و در این میان شهرستان رفسنجان نیز از نظر آب کشاورزی در حد بحرانی محدودیت دارد. رفسنجان در حال حاضر با ۱۱۰ هزار هکتار باغ پسته به عنوان بزرگ ترین جنگل مصنوعی دنیا شناخته شده است. این ۱۱۰ هزار هکتار باغ پسته به طور کامل متکی به آب های زیر زمینی بوده و این در حالی است که سفره آب های زیر زمینی رفسنجان به طور تقریبی رو به نابودی بوده و بیش از دو سوم حجم آب مخزن را از دست داده و آنچه باقی مانده آب شور و تلخ و غیر قابل استفاده است.  
وی افزود: به طور کلی کشاورزان کرمان و به خصوص منطقه رفسنجان با وجود تولید ارزنده ترین محصول کشاورزی کشور، بیشترین مشکل را در تامین آب کشاورزی دارند. رفسنجان سالیانه بیش از ۳۰۰ میلیون دلار ارز وارد مملکت می کند، اما متاسفانه با این وجود، دولت برای رفع مشکل کم آبی منطقه کار چندانی نکرده است. این بی توجهی دولت باعث شده تا مردم خود موسسه ای را تشکیل دهند و بدون کمک مالی دولت و با هزینه خودشان پروژه ای را به مبلغ بیش از ۱ میلیارد دلار آغاز کنند تا بتوانند آب را از سولگان در سرشاخه های کارون به رفسنجان انتقال دهند.
مهندس هجری که از سال ۷۴ عضو هیات امنا، عضو هیات مدیره و مدیر فنی مطالعات این پروژه بوده در حال حاضر به عنوان مشاور به همراه همکارانش در مهندسین مشاور تهران بوستن،‌ کار مطالعه شبکه توزیع آب در ۱۱۰ هزار هکتار از باغات رفسنجان را بر عهده دارد.
وی اظهار داشت: چه پروژه انتقال آب به موقع اجرا شود یا نشود، استفاده از سیستم های نوین آبیاری نه تنها برای کشاورزان رفسنجان بلکه برای تمامی کشاورزان کرمان و سایر مناطق کم آب الزامی است.
در رفسنجان استفاده از انواع سیستم های آبیاری تحت فشار که هر یک محاسن و معایب خودشان را دارند، حساس تر از سایر مناطق  است،‌ زیرا: 
۱- زمین شور است
۲- آب شور و تلخ است
۳- مالکیت خرد است (در رفسنجان غیر از تعداد معدودی مالکین بزرگ، مابقی مالکین خرد هستند، به این معنا که هر فرد در دوره های ۷ یا ۸ روزه بیش از ۵/۱ تا ۵/۴ ساعت آب در اختیار ندارد. بنابراین با چنین وضعیتی در مالکیت،‌ استفاده از اکثر روش های آبیاری تحت فشار برای این گروه گران و غیر ممکن خواهد بود، زیرا:‌
۱- احداث استخر برای خرده مالک مقرون به صرفه نیست.
۲- در خارج از زمان تحت اختیار مالک، ممر و میاه در اختیارش قرار نمی گیرد.
۳- لازم است روش آبیاری امکان لیچینگ را به کشاورز بدهد که در بسیاری از روش های آبیاری تحت فشار این امکان به خودی خود وجود ندارد. در نتیجه در روش های متداول آبیاری تحت فشار غیر از بابلر هیچ کدام در مناطقی که آب و زمینشان شور است، قابل استفاده نمی باشد و روش بابلر به نسبت آبیاری نقطه ای که به تازگی در مزرعه اینجانب اجرا شده، بسیار گران است.
مهندس هجری در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به روش جدید آبیاری نقطه ای در باغات پسته تحت مالکیتش خاطر نشان ساخت:وقتی دوست عزیز و هم دانشگاهی ام مهندس مومن زاده مدیر عامل شرکت صنایع پلاستیک آریا روش جدید آبیاری نقطه ای ابداعی خود جهت آبیاری درختان و باغات را به من پیشنهاد کرد بسیار مورد توجه من قرار گرفت و به سرعت نسبت به اجرای مزرعه نمونه آن که شاید برای اولین بار در دنیا اجرا می شد، اقدام کردم.  دراین روش عمل آبیاری بصورت کم فشار و ثقلی بااستفاده از هیدروفلوم و لوله های فرعی با جداره نازک انجام میشود که آب با دبی تقریبی ۱۰۰ لیتر در ساعت و قابل تنظیم در اختیار هر درخت قرارمیگیرد. با ایجاد این مزرعه نمونه اشکالات موجود به سرعت مرتفع و سیستم بدون ایراد مشغول به کار شد.
مهندس هجری در توضیحاتی مزایای روش جدید آبیاری نقطه ای را که شاید به طور یکجا در هیچ روش دیگر نمی توان یافت، چنین برشمرد:
۱-نه تنها در مالکیت های بزرگ بلکه در مالکیت های خرد (یک تا چند حبه در عرف محل) نیز قابل استفاده است.
۲-آب به هر روشی که به باغ برسد اعم ازجوی خاکی، جوی سیمانی، جوی سرپوشیده یا لوله کشی شده بسادگی در ورودی باغ مستقیماوارد سیستم آبیاری می شود.
۳-چون سیستم می تواند آب را در زمان دلخواه در وسعت کم و یا زیاد در سطح باغ به طور مساوی تقسیم کند، در نتیجه نیازی به احداث استخر وجود ندارد.
۴-نیاز به استفاده از برق در هیچ قسمت از سیستم وجود ندارد.
۵-به سیکلون و فیلتر در سیستم نیازی نیست و سیستم حتی با آب گل آلود نیز به راحتی کار می کند.
۶-در زمان های مورد نیاز با استفاده از همین سیستم می توان باغ را به صورت غرقابی آبیاری کرد و در نتیجه لیچینگ و پس زدن و دور کردن شوری از ریشه درخت که بسیار مهم و لازم است، به سادگی انجام می شود.
۷- سرمایه گذاری اولیه در این سیستم حدود یک چهارم سایر سیستم ها است.
۸-اجرای سیستم بسیار سریع، ساده و ارزان است.
۹-تعمیر خرابی های اتفاقی بسیار ساده و ارزان و با وسایل اولیه موجود در محل امکان پذیر است.
۱۰-به دلیل نبودن هزینه های برق، کارگری، تمیز کردن فیلترها، دریپرها و غیره هزینه نگهداری بسیار ناچیز دارد.
۱۱-عمر مفید سیستم با توجه به استفاده از ماده ضد اشعه ماورای بنفش در پلی اتیلن استفاده شده عمر طولانی و قابل قبولی خواهد بود. برای هیدروفلوم که جدا از سیستم جدید در دنیا بسیار استفاده شده حدود ۶ سال است که با توجه به جدید بودن سیستم می توان همین عدد را برای کل سیستم در نظر گرفت.
۱۲-بسیاری از اجزای سیستم را می توان بین ۵ تا ۱۰ سانتی متر زیر خاک مدفون کرد که عمر سیستم را بالا می برد و در عملکرد سیستم هیچ اثر منفی باقی نمی گذارد.
۱۳-کوددهی وتغذیه باغ با استفاده از همین روش بسیار ساده و ارزان و با بهره گیری از یک تانک پلی اتیلن و لوازم الحاقی به آن قابل انجام است.
۱۴-با استفاده از این روش و صرفه جویی حاصل در باغ هایی که دوره آبیاری آنها بسیار طولانی است می توان دوره آبیاری را به نصف و یا حتی یک سوم تقلیل داد و همین کافی است زیرا استفاده از دوره های آبیاری بسیار کوتاه چند روزه برای پسته به دلیل تاثیر نا مناسبی که روی کنترل کننده های رشد گیاه می گذارد، بسیار نا مناسب است که در روش های آبیاری نقطه ای این اتفاق می افتد و گیاه موقعیت زایشی خود را از دست داده و وضعیت رویشی به خود می گیرد.

ادامه مطلب